ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 14 (2.14)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણસુખદુઃખદાઃ
આગમાપાયિનોઽનિત્યાસ્તાંસ્તિતિક્ષસ્વ ભારત
॥ 2.14 ॥
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata
અનુવાદ
"હે કુંતીપુત્ર! ઇન્દ્રિયોનો વિષયો સાથેનો સંપર્ક જ ઠંડી-ગરમી અને સુખ-દુઃખ આપે છે. તે આવતાં-જતાં રહે છે, અસ્થાયી છે. હે ભારત! તેમને સહન કરો."
ભાવાર્થ
સુખ-દુઃખનો સ્રોત. કૃષ્ણ એક સરળ વિશ્લેષણ આપે છે: ઠંડી-ગરમી, સુખ-દુઃખ — આ બધું ઇન્દ્રિયો અને વિષયોના સંપર્કથી પેદા થાય છે. આત્મા તેનો સ્રોત નથી.
બે ગુણ: "āgamāpāyinaḥ" અને "anityāḥ". આ અનુભવો આવે છે અને જાય છે — અને તેથી અસ્થાયી છે. શંકરાચાર્ય એક સૂક્ષ્મ વાત કહે છે: ઠંડી-ગરમીને અલગથી કેમ કહી? કારણ કે ઠંડી ક્યારેક સુખ આપે છે, ક્યારેક દુઃખ — તેમનું સ્વરૂપ અનિયત છે; જ્યારે સુખ અને દુઃખનું સ્વરૂપ નિયત છે.
"Titikṣasva" — સહન કરો. શંકરાચાર્ય: teṣu harṣaṃ viṣādaṃ vā mā kārṣīḥ — "તેમાં હર્ષ કે વિષાદ ન કરો." રામાનુજ: ધૈર્યથી, જ્યાં સુધી યુદ્ધ વગેરે શાસ્ત્રીય કર્મ પૂરું ન થાય, સહન કરો — એટલે કે સહનશીલતા કર્તવ્ય-પાલન માટે.
અર્જુનના સંદર્ભમાં. યુદ્ધમાં શસ્ત્રોના ઘા, પોતાનાઓના મૃત્યુનું દુઃખ — આ બધા "આવતા-જતા" અનુભવો છે. કૃષ્ણ તેમનો નકાર કરતા નથી — કહે છે "સહન કરો".
AI-assisted draft translation — under review.