ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 14 (2.14)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେୟ ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖଦାଃ
ଆଗମାପାୟିନୋଽନିତ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ବ ଭାରତ
॥ 2.14 ॥
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata
ଅନୁବାଦ
"ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର! ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ହିଁ ଶୀତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦିଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଆସନ୍ତି ଯାଆନ୍ତି, ଅସ୍ଥାୟୀ। ହେ ଭାରତ! ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସହନ କର।"
ଭାବାର୍ଥ
ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ. କୃଷ୍ଣ ଏକ ସରଳ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଦିଅନ୍ତି: ଶୀତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ — ଏସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବିଷୟର ସମ୍ପର୍କରୁ ଜନ୍ମେ। ଆତ୍ମା ଏଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ।
ଦୁଇ ଗୁଣ: "āgamāpāyinaḥ" ଓ "anityāḥ". ଏହି ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି — ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା କହନ୍ତି: ଶୀତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମକୁ ଅଲଗା କରି କାହିଁକି କୁହାଗଲା? କାରଣ ଶୀତ କେବେ ସୁଖ ଦିଏ, କେବେ ଦୁଃଖ — ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱରୂପ ଅନିୟତ; ଅଥଚ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରୂପ ନିୟତ।
"Titikṣasva" — ସହନ କର. ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: teṣu harṣaṃ viṣādaṃ vā mā kārṣīḥ — "ସେଥିରେ ହର୍ଷ ବା ବିଷାଦ କର ନାହିଁ।" ରାମାନୁଜ: ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କର୍ମ ଶେଷ ନ ହୁଏ, ସହନ କର — ଅର୍ଥାତ୍ ସହନଶୀଳତା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ପାଳନ ପାଇଁ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ. ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତ, ଆପଣାର ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ — ଏସବୁ "ଆସୁଥିବା-ଯାଉଥିବା" ଅନୁଭବ। କୃଷ୍ଣ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ — କହନ୍ତି "ସହନ କର"।
AI-assisted draft translation — under review.