भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 14 (2.14)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत
॥ 2.14 ॥
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata
अनुवाद
"हे कुंतीपुत्रा! इंद्रियांचा विषयांशी होणारा संपर्कच थंडी-उष्णता आणि सुख-दुःख देतो. ते येत-जात राहतात, अस्थायी आहेत. हे भारता! ते सहन कर."
भावार्थ
सुख-दुःखाचा स्रोत. कृष्ण एक सोपे विश्लेषण देतात: थंडी-उष्णता, सुख-दुःख — हे सर्व इंद्रिये आणि विषय यांच्या संपर्कातून उत्पन्न होतात. आत्मा यांचा स्रोत नाही.
दोन गुण: "āgamāpāyinaḥ" आणि "anityāḥ". हे अनुभव येतात आणि जातात — आणि म्हणून अस्थायी आहेत. शंकराचार्य एक सूक्ष्म गोष्ट सांगतात: थंडी-उष्णता वेगळी का सांगितली? कारण थंडी कधी सुख देते, कधी दुःख — त्यांचे स्वरूप अनियत आहे; तर सुख आणि दुःख यांचे स्वरूप नियत आहे.
"Titikṣasva" — सहन कर. शंकराचार्य: teṣu harṣaṃ viṣādaṃ vā mā kārṣīḥ — "त्यांच्यात हर्ष किंवा विषाद करू नकोस." रामानुज: धैर्याने, जोपर्यंत युद्ध इत्यादी शास्त्रीय कर्म पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत सहन कर — म्हणजे सहनशीलता कर्तव्यपालनासाठी.
अर्जुनाच्या संदर्भात. युद्धात शस्त्रांचे घाव, आप्तांच्या मृत्यूचे दुःख — हे सर्व "येणारे-जाणारे" अनुभव आहेत. कृष्ण त्यांना नाकारत नाहीत — म्हणतात "सहन कर".
AI-assisted draft translation — under review.