श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 18 (2.18)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद् युध्यस्व भारत
॥ 2.18 ॥

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ
anāśino'prameyasya tasmād yudhyasva bhārata

Anuvaad

"Nitya, avinaashi aur aprameya (pramaanon se na maape jaane wale) shareer-dhaari (aatma) ke ye shareer nashvar kahe gaye hain. Isliye, he Bharata, yuddh karo."

Bhaavaarth

Shareer — nashvar; aatma — teen visheshan. Aatma ke liye teen shabd: nitya (sada rehne wali), anāśin (avinaashi), aprameya (maapi na ja sakne wali). Shankaracharya batate hain ki "nitya" aur "anāśin" punarukti nahin: loka mein "naash" do tarah ka hota hai — (1) poori tarah mit jaana (jaise shareer ka raakh hona), (2) roop badal jaana (jaise bimaar hona). Aatma dono se mukt hai. Aur "nitya" kehne ke saath "anāśin" isliye — taaki koi aatma ko prithvi aadi jaisa "saapeksh nitya" na samjhe.

"Aprameya" — jaanne wala, jaana jaane wala nahin. Ramanuja ki sundar vyakhya: aatma ek vastu ki tarah nahin jaani jaati, balki jaanne wale ke roop mein anubhav hoti hai. Woh 13.1 ka uddharan dete hain — "jo is (kshetra) ko jaanta hai, use kshetragya kehte hain".

"Tasmād yudhyasva" — isliye yuddh karo. Yeh is updesh ka pehla aadesh hai. Dhyaan dijiye: Krishna yeh nahin keh rahe ki "aatma nitya hai, isliye hinsa theek hai". Arjuna ka shok is galat dhaarna par tika tha ki unke log nasht ho jaayenge. Woh dhaarna hate, to unhe apna kartavya — jo dharma-yuddh mein yoddha ka hai — karne se rokne wala shok-kaaran nahin bachta.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein