भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 18 (2.18)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद् युध्यस्व भारत
॥ 2.18 ॥
antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ
anāśino'prameyasya tasmād yudhyasva bhārata
अनुवाद
"नित्य, अविनाशी आणि अप्रमेय (प्रमाणांनी मोजता न येणाऱ्या) शरीरधारी (आत्म्या)ची ही शरीरे नाशवंत म्हटली आहेत. म्हणून, हे भारता, युद्ध कर."
भावार्थ
शरीर — नाशवंत; आत्मा — तीन विशेषणे. आत्म्यासाठी तीन शब्द: nitya (सदैव राहणारा), anāśin (अविनाशी), aprameya (मोजता न येणारा). शंकराचार्य सांगतात की "nitya" आणि "anāśin" ही पुनरुक्ती नाही: लोकांत "नाश" दोन प्रकारचा असतो — (1) पूर्णपणे मिटून जाणे (जसे शरीराची राख होणे), (2) रूप बदलणे (जसे आजारी पडणे). आत्मा दोन्हींपासून मुक्त आहे. आणि "nitya" बरोबर "anāśin" यासाठी — की कोणी आत्म्याला पृथ्वी इत्यादींसारखा "सापेक्ष नित्य" समजू नये.
"Aprameya" — जाणणारा, जाणला जाणारा नव्हे. रामानुजांची सुंदर व्याख्या: आत्मा एखाद्या वस्तूप्रमाणे जाणला जात नाही, तर जाणणाऱ्याच्या रूपात अनुभवला जातो. ते 13.1 चे उद्धरण देतात — "जो या (क्षेत्रा)ला जाणतो, त्याला क्षेत्रज्ञ म्हणतात".
"Tasmād yudhyasva" — म्हणून युद्ध कर. हा या उपदेशातील पहिला आदेश आहे. लक्षात घ्या: कृष्ण असे म्हणत नाहीत की "आत्मा नित्य आहे, म्हणून हिंसा ठीक आहे". अर्जुनाचा शोक या चुकीच्या धारणेवर उभा होता की त्याचे लोक नष्ट होतील. ती धारणा दूर झाली, की त्याला आपले कर्तव्य — जे धर्मयुद्धात योद्ध्याचे असते — करण्यापासून रोखणारे शोकाचे कारण उरत नाही.
AI-assisted draft translation — under review.