भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 17 (2.17)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अविनाशि तु तद् विद्धि येन सर्वमिदं ततम्
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति
॥ 2.17 ॥
avināśi tu tad viddhi yena sarvamidaṃ tatam
vināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati
अनुवाद
"ज्याने हे सर्व व्यापलेले आहे, ते अविनाशी आहे असे जाण. या अव्ययाचा (कधीही न घटणाऱ्याचा) विनाश कोणीही करू शकत नाही."
भावार्थ
"Yena sarvam idaṃ tatam" — ज्याने हे सर्व व्यापलेले आहे. अविनाशी तत्त्व सर्वांत पसरलेले आहे. शंकराचार्य: sad-ākhyena brahmaṇā — "सत्" नावाच्या ब्रह्माने, जसे आकाश घडे इत्यादींत व्यापलेले असते.
"Avyaya" — न घटणारे. शंकराचार्य: हे तत्त्व ना आपल्या रूपाने घटते (कारण याला भाग नाहीत — niravayava), ना आपली एखादी वस्तू गमावल्याने (कारण याचे वेगळे असे "आपले" काही नाही) — जसा देवदत्त धन गमावल्याने "घटतो", तसे हे घटत नाही.
"Na kaścit kartum arhati" — कोणीही करू शकत नाही. शंकराचार्य एक धारदार गोष्ट सांगतात (अद्वैत वाचन; विशिष्टाद्वैत वाचनात): ईश्वरसुद्धा याचा नाश करू शकत नाही — कारण आत्माच ब्रह्म आहे, आणि स्वतःवरच क्रिया करणे विसंगत आहे.
अर्जुनासाठी. अर्जुनाला भीती होती की त्याचे बाण भीष्म आणि द्रोणांना "नष्ट" करतील. कृष्ण म्हणतात: जे ते खरोखर आहेत, त्याला कोणीही नष्ट करू शकत नाही — तूसुद्धा नाही.
AI-assisted draft translation — under review.