Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 22 (2.22)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि
तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि
अन्यानि संयाति नवानि देही
॥ 2.22 ॥
vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro'parāṇi
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni
anyāni saṃyāti navāni dehī
Anuvaad
"Jaise manushya purane kapde utaar kar doosre naye kapde pehn leta hai, waise hi dehi (aatma) jeern shareeron ko chhodkar doosre naye shareer praapt karti hai."
Bhaavaarth
Sabse saral roopak. Kapde badalna har koi samajhta hai. Kapda purana ho jaaye, to hum use chhod dete hain — aur naya pehnte hain. Pehnne wala wahi rehta hai. Shankaracharya: puruṣavat avikriya eva — kapde badalne wale purush ki tarah, aatma avikaari hi rehti hai.
"Jīrṇāni" — jeern. Roopak mein kapde "purane, ghise hue" hain. Kai shikshak isme ek komal sanket dekhte hain: mrityu ko roopak mein ek "thake shareer" ka chhootna kaha gaya hai. Lekin shloka sabhi mrityuon ko — jaise yuva umr mein — "jeern" nahin kehta; yeh ek saamaanya roopak hai.
Ramanuja ka tark — harsh ka kaaran. Ramanuja kehte hain: shaastra ke anusaar dharma-yuddh mein shareer tyaagne walon ko pehle se adhik kalyaankari shareer milta hai — jaise purane kapde chhodkar naye, sundar kapde pehnne wale ko khushi hoti hai. Isliye Arjuna ke liye yahaan shok ka nahin, harsh ka kaaran hai.
Arjuna ke sandarbh mein. Bhishma aur Drona ke shareer — ve purane vastra hain; jo ve asal mein hain, woh kahin nahin ja raha.