Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 23 (2.23)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः
॥ 2.23 ॥
nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ
Anuvaad
"Is (aatma) ko shastra kaat nahin sakte, aag jala nahin sakti, paani gala nahin sakta, aur hawa sukha nahin sakti."
Bhaavaarth
Naash ke chaar raaste — chaaron band. Hum jaanne waale har padaarth ka naash kisi na kisi tarah hota hai — kaat kar, jala kar, gala kar ya sukha kar. Krishna kehte hain: aatma par in mein se koi kaam nahin karta. Arjuna ke liye sabse seedhi baat — "shastraani" — tumhare baan bhi ise nahin kaat sakte.
Shankaracharya ka tark — "niravayava". Shastra kisi cheez ke hisse alag karke kaat-te hain; jal kisi sa-avayav (hisse wali) cheez ko geela karke uske hisse alag karta hai; vaayu kisi geeli cheez ki nami sukha kar use nasht karti hai. Aatma niravayava (bina hisson ki) hai — isliye in kriyaon ka us par koi asar sambhav hi nahin.
Kaavya aur darshan. Shloka mein ek lay hai — "na… na… na ca… na…". Yeh dohraav sunne wale ke man mein ek nishchitata jamaata hai. Is shloka ko kai log yaad karke paath karte hain.