ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 23 (2.23)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାବକଃ
ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦୟନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷୟତି ମାରୁତଃ
॥ 2.23 ॥
nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ
ଅନୁବାଦ
"ଏହି (ଆତ୍ମା)କୁ ଶସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ପୋଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ, ଜଳ ଓଦା କରି ଗଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପବନ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ।"
ଭାବାର୍ଥ
ନାଶର ଚାରି ବାଟ — ଚାରିଟି ବନ୍ଦ. ଆମେ ଜାଣିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥର ନାଶ କୌଣସି ନା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ହୁଏ — କାଟି, ପୋଡ଼ି, ଗଳାଇ ବା ଶୁଖାଇ। କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି: ଆତ୍ମା ଉପରେ ଏଥିରୁ କୌଣସିଟି କାମ କରେ ନାହିଁ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସିଧା କଥା — "ଶସ୍ତ୍ରାଣି" — ତୁମ ବାଣ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କାଟିପାରିବ ନାହିଁ।
ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଯୁକ୍ତି — "niravayava". ଶସ୍ତ୍ର କୌଣସି ଜିନିଷର ଅଂଶ ଅଲଗା କରି କାଟେ; ଜଳ କୌଣସି ସାବୟବ (ଅଂଶଥିବା) ଜିନିଷକୁ ଓଦା କରି ତାହାର ଅଂଶ ଅଲଗା କରେ; ବାୟୁ କୌଣସି ଓଦା ଜିନିଷର ଆର୍ଦ୍ରତା ଶୁଖାଇ ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଆତ୍ମା ନିରବୟବ (ଅଂଶହୀନ) — ତେଣୁ ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକର ତା' ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ସମ୍ଭବ ହିଁ ନୁହେଁ।
କାବ୍ୟ ଓ ଦର୍ଶନ. ଶ୍ଳୋକରେ ଏକ ଲୟ ଅଛି — "ନ… ନ… ନ ଚ… ନ…"। ଏହି ପୁନରାବୃତ୍ତି ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନିଶ୍ଚିତତା ଜମାଏ। ଏହି ଶ୍ଳୋକକୁ ଅନେକ ଲୋକ ମନେ ରଖି ପାଠ କରନ୍ତି।
AI-assisted draft translation — under review.