भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 22 (2.22)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि
तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि
अन्यानि संयाति नवानि देही
॥ 2.22 ॥
vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro'parāṇi
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni
anyāni saṃyāti navāni dehī
अनुवाद
"जसा मनुष्य जुने कपडे काढून दुसरे नवे कपडे घालतो, तसाच देही (आत्मा) जीर्ण शरीरे सोडून दुसरी नवी शरीरे प्राप्त करतो."
भावार्थ
सर्वांत सोपे रूपक. कपडे बदलणे प्रत्येकाला समजते. कपडा जुना झाला, की आपण तो टाकतो — आणि नवा घालतो. घालणारा तोच राहतो. शंकराचार्य: puruṣavat avikriya eva — कपडे बदलणाऱ्या पुरुषाप्रमाणे, आत्मा अविकारीच राहतो.
"Jīrṇāni" — जीर्ण. रूपकात कपडे "जुने, झिजलेले" आहेत. अनेक शिक्षक यात एक कोमल संकेत पाहतात: मृत्यूला रूपकात एका "थकलेल्या शरीराचे" सुटणे म्हटले आहे. पण श्लोक सर्व मृत्यूंना — जसे तरुण वयातील — "जीर्ण" म्हणत नाही; हे एक सामान्य रूपक आहे.
रामानुजांचा युक्तिवाद — हर्षाचे कारण. रामानुज म्हणतात: शास्त्रानुसार धर्मयुद्धात शरीर त्यागणाऱ्यांना आधीपेक्षा अधिक कल्याणकारी शरीर मिळते — जसे जुने कपडे टाकून नवे, सुंदर कपडे घालणाऱ्याला आनंद होतो. म्हणून अर्जुनासाठी येथे शोकाचे नव्हे, तर हर्षाचे कारण आहे.
अर्जुनाच्या संदर्भात. भीष्म आणि द्रोण यांची शरीरे — ती जुनी वस्त्रे आहेत; जे ते खरोखर आहेत, ते कुठेही जात नाही.
AI-assisted draft translation — under review.