श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 38 (2.38)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि
॥ 2.38 ॥

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi

Anuvaad

"Sukh-dukh, laabh-haani aur jeet-haar ko samaan maankar, phir yuddh ke liye taiyaar ho jaao. Is prakaar (yuddh karte hue) tum paap ko praapt nahin hoge."

Bhaavaarth

Teen jodiyaan — ek samata. Sukh-dukh (anubhav), laabh-haani (parinaam), jay-ajay (saphalta-asaphalta). Teeno ko samaan maanna. Shankaracharya: rāga-dveṣau api akṛtvā — raag aur dvesh (lagaav aur virodh) kiye bina.

"Naivaṃ pāpam avāpsyasi" — paap nahin lagega. Yeh Arjuna ke sabse bade dar (1.36 — "paap hi lagega") ka seedha uttar hai. Krishna kehte hain: paap karm ke kaaran nahin, karm ke bhaav ke kaaran lagta hai. Samata se kiya gaya kartavya paap nahin baandhta.

Ramanuja ki vyakhya: Shareer se alag, nitya aatma ko jaankar, yuddh ke avashyambhaavi sukh-dukh, laabh-haani, jay-paraajay mein avikaari buddhi rakhte hue, svarg aadi phal ki ichchha ke bina, keval kartavya-buddhi se yuddh aarambh karo. Aisa karne par paap — yaani dukh-roop sansaar — nahin paaoge, sansaar-bandhan se mukt ho jaaoge.

Shankaracharya ki vyakhya: Yeh updesh prāsaṅgika (prasang-vash) hai; svadharma ke tark laukik nyaay the; prakaran ka mukhya vishay paramaarth-darshan hai, jiska upsanhaar agle shloka mein hota hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein