श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 39 (2.39)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु
बुद्‍ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि
॥ 2.39 ॥

eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu
bud‍dhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi

Anuvaad

"He Partha! Yeh samajh tumhe sankhya (aatma-vivek) ke vishay mein batayi gayi; ab yoga ke vishay mein yeh samajh suno — jis buddhi se yukt hokar tum karm ke bandhan ko kaat doge."

Bhaavaarth

Sankhya aur Yoga — Gita ki paribhasha. Yahaan "sankhya" aur "yoga" do darshanik sampradaayon ke naam nahin, do drishtiyon ke naam hain:

  • Shankaracharya: Sāṅkhya = paramārtha-vastu-viveka — parm satya ka vivek; is gyaan se shok-moh jaise sansaar-doshon ki seedhe nivritti hoti hai. Yoga = us gyaan ki praapti ka upaay — nihsang hokar, dvandvon ko chhodkar, Ishvara ki aaraadhana ke liye karma-yoga, aur samaadhi-yoga. Is yoga-buddhi se — Ishvara ki kripa se praapt gyaan dwara — karm-bandhan kat-ta hai.
  • Ramanuja: Sāṅkhya = buddhi se nishchit kiya jaane wala aatma-tattva; 2.12–2.30 mein uska gyaan diya. Yoga = aatma-gyaan-poorvak, moksha ke saadhan-roop karm ke anushthaan mein jo buddhi-yoga hai — "dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogāt" (2.49) mein yahi kaha jaayega.
  • Madhva: Vyasa-smriti ka vaakya uddhrit karke — shuddh aatma-tattva ka vigyaan = sankhya; yoga = upaay.

"Karma-bandha" — karm ka bandhan. Har karm phal deta hai, aur phal naye karm aur naye janm ka kaaran banta hai — yahi bandhan hai. Krishna ek aisi buddhi ka vaada karte hain jisse karm karte hue bhi bandhan nahin hoga.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein