ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 39 (2.39)

സാംഖ്യവും യോഗവും — ഗീതയുടെ നിർവ്വചനം. ഇവിടെ "സാംഖ്യം", "യോഗം" എന്നിവ രണ്ടു ദാർശനികസമ്പ്രദായങ്ങളുടെ പേരുകളല്ല, രണ്ടു ദൃഷ്ടികളുടെ പേരുകളാണ്:

• ശങ്കരാചാര്യർ: Sāṅkhya = paramārtha-vastu-viveka — പരമസത്യത്തിന്റെ വിവേകം; ഈ ജ്ഞാനത്താൽ ശോകമോഹങ്ങൾ പോലുള്ള സംസാരദോഷങ്ങൾ നേരിട്ടു നിവർത്തിക്കുന്നു. Yoga = ആ ജ്ഞാനം നേടാനുള്ള ഉപായം — സംഗമില്ലാതെ, ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈശ്വരാരാധനയ്ക്കായുള്ള കർമ്മയോഗം, ഒപ്പം സമാധിയോഗം. ഈ യോഗബുദ്ധിയാൽ — ഈശ്വരകൃപയാൽ ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തിലൂടെ — കർമ്മബന്ധനം മുറിയുന്നു.
• രാമാനുജർ: Sāṅkhya = ബുദ്ധികൊണ്ടു നിശ്ചയിക്കപ്പെടേണ്ട ആത്മതത്ത്വം; 2.12–2.30-ൽ അതിന്റെ ജ്ഞാനം നൽകി. Yoga = ആത്മജ്ഞാനപൂർവ്വം, മോക്ഷസാധനരൂപമായ കർമ്മത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനത്തിലുള്ള ബുദ്ധിയോഗം — "dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogāt" (2.49) എന്നതിൽ പറയുന്നത് ഇതുതന്നെ.
• മധ്വാചാര്യർ: വ്യാസസ്മൃതിയിലെ വാക്യം ഉദ്ധരിച്ച് — ശുദ്ധമായ ആത്മതത്ത്വത്തിന്റെ വിജ്ഞാനം = സാംഖ്യം; യോഗം = ഉപായം.

"Karma-bandha" — കർമ്മബന്ധനം. ഓരോ കർമ്മവും ഫലം നൽകുന്നു, ഫലം പുതിയ കർമ്മത്തിനും പുതിയ ജന്മത്തിനും കാരണമാകുന്നു — ഇതാണ് ബന്ധനം. കർമ്മം ചെയ്യുമ്പോഴും ബന്ധനം ഉണ്ടാകാത്ത ഒരു ബുദ്ധി കൃഷ്ണൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.