ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 39 (2.39)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ଏଷା ତେଽଭିହିତା ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋଗେ ତ୍ବିମାଂ ଶୃଣୁ
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯୟା ପାର୍ଥ କର୍ମବନ୍ଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି
॥ 2.39 ॥
eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi
ଅନୁବାଦ
"ହେ ପାର୍ଥ! ଏହି ବୁଝାମଣା ତୁମକୁ ସାଂଖ୍ୟ (ଆତ୍ମ-ବିବେକ) ବିଷୟରେ କୁହାଗଲା; ଏବେ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ଏହି ବୁଝାମଣା ଶୁଣ — ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେବ।"
ଭାବାର୍ଥ
ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ — ଗୀତାର ପରିଭାଷା. ଏଠାରେ "ସାଂଖ୍ୟ" ଓ "ଯୋଗ" ଦୁଇଟି ଦାର୍ଶନିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନାମ ନୁହେଁ, ଦୁଇଟି ଦୃଷ୍ଟିର ନାମ:
- ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: Sāṅkhya = paramārtha-vastu-viveka — ପରମ ସତ୍ୟର ବିବେକ; ଏହି ଜ୍ଞାନରୁ ଶୋକ-ମୋହ ପରି ସଂସାର-ଦୋଷର ସିଧା ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। Yoga = ସେହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ — ନିଃସଙ୍ଗ ହୋଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ କର୍ମଯୋଗ, ଏବଂ ସମାଧିଯୋଗ। ଏହି ଯୋଗବୁଦ୍ଧିରେ — ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା — କର୍ମବନ୍ଧନ କଟେ।
- ରାମାନୁଜ: Sāṅkhya = ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଉଥିବା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ; 2.12–2.30ରେ ତାହାର ଜ୍ଞାନ ଦିଆଗଲା। Yoga = ଆତ୍ମଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ, ମୋକ୍ଷର ସାଧନରୂପ କର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ — "dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogāt" (2.49)ରେ ଏହା ହିଁ କୁହାଯିବ।
- ମଧ୍ୱ: ବ୍ୟାସ-ସ୍ମୃତିର ବାକ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରି — ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ବିଜ୍ଞାନ = ସାଂଖ୍ୟ; ଯୋଗ = ଉପାୟ।
"Karma-bandha" — କର୍ମର ବନ୍ଧନ. ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମ ଫଳ ଦିଏ, ଏବଂ ଫଳ ନୂଆ କର୍ମ ଓ ନୂଆ ଜନ୍ମର କାରଣ ହୁଏ — ଏହା ହିଁ ବନ୍ଧନ। କୃଷ୍ଣ ଏପରି ଏକ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅନ୍ତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ ହେବ ନାହିଁ।
AI-assisted draft translation — under review.