Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 40 (2.40)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्
॥ 2.40 ॥
nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt
Anuvaad
"Is (karma-yoga) mein shuru kiya gaya prayaas vyarth nahin jaata, aur na hi koi ulta dosh lagta hai. Is dharma ka thoda sa paalan bhi bade bhay se raksha karta hai."
Bhaavaarth
Do aashvaasan.
- Abhikrama-nāśa nahin — shuru kiya prayaas naash nahin hota. Shankaracharya: kheti jaise kaam mein shuru karke adhoora chhodne par sab vyarth jaata hai; yahaan aisa nahin. Ramanuja: shuru kiya, adhoora, beech mein toota karm bhi nishphal nahin hota.
- Pratyavāya nahin — ulta dosh nahin. Vaidik karm-kaand mein vidhi ki galti se ulta phal (dosh) maana jaata tha; karma-yoga mein — Shankara ke anusaar — chikitsa ki tarah ulta asar nahin hota. Ramanuja: shuru kiya karm toot jaaye to bhi pratyavaay (dosh) nahin.
"Svalpam apy asya dharmasya" — thoda sa bhi. Shayad Gita ke sabse aashvaasan-bhare vaakyon mein se ek. Poorn na ho sake to bhi — thoda sa bhi sahi bhaav se kiya gaya karm "mahato bhayāt" — bade bhay se bachaata hai. Ramanuja: saṃsāra-bhayāt — sansaar ke bhay se. Woh 6.40 se jodte hain — "na yahaan, na wahaan uska vinaash hota hai".