श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 52 (2.52)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च
॥ 2.52 ॥

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca

Anuvaad

"Jab tumhari buddhi moh ki dal-dal ko paar kar legi, tab tum jo sun chuke ho aur jo sunna baaki hai — un sab (phal-vachanon) ke prati vairagya praapt karoge."

Bhaavaarth

"Moha-kalila" — moh ki dal-dal. Kalila — gandagi, dal-dal, uljhan. Shankaracharya: aviveka-roopa kaalushya — avivek roopi maila-pan, jo aatma-anaatma ke vivek ko gandla karke man ko vishayon ki or le jaata hai.

"Nirveda" — vairagya. Moh hatne par kya hota hai? Nirveda — vairagya, udaaseenta. Kis cheez ke prati?

  • Shankaracharya: Śrotavya (sunne yogya) aur śruta (sune hue) — tab sunne yogya aur suna hua sab nishphal lagta hai.
  • Ramanuja: Pehle "tyaagne yogya" bataaye gaye phal aadi, aur aage sunne wale phal aadi — inke prati apne aap vairagya ho jaayega.

Yaani jab buddhi saaf hoti hai, to phalon ke vaadon ki "phoolon jaisi vaani" (2.42) akarshit nahin karti.

Sahaj vairagya. Ramanuja ka shabd svayam eva — "apne aap" — mahatvapoorn hai: vairagya zabardasti nahin laaya jaata; samajh saaf hone par woh svaabhaavik roop se aata hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein