श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 53 (2.53)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि
॥ 2.53 ॥

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi

Anuvaad

"Anek prakaar ke vachanon ko sunkar bhatki hui tumhari buddhi jab samaadhi (aatma) mein nishchal aur achal hokar tik jaayegi, tab tum yoga ko praapt karoge."

Bhaavaarth

Nishchala aur achala — do shabd kyon? Shankaracharya: nishchala — vikshep (bhatkaav) aur chanchalta se rahit; achala — vikalp (sandeh) se bhi rahit. Yaani buddhi na idhar-udhar bhatke, na sandeh mein dole.

"Samādhi" — yahaan kya? Shankaracharya: samādhīyate cittam asminn iti samādhiḥ ātmā — jisme chitt sthaapit kiya jaata hai, woh aatma; yaani buddhi aatma mein sthir ho.

Ramanuja — gyaan aur karm ka kram. Ramanuja ek spasht kram dete hain: shaastra se utpann aatma-gyaan → karm-yoga → sthita-prajñatā naam ki gyaan-nishtha → yoga (aatma-avalokan, aatma ka darshan). Asang (aasakti-rahit) karm ke anushthaan se nirmal hue man mein, sab se vijaateey, nitya, sookshm tattva par kendrit buddhi nishchal hoti hai — tab "yoga" yaani aatma-darshan milta hai.

"Yoga" ka arth yahaan: Shankara — viveka-prajñā, samādhi; Ramanuja — ātmāvalokana (aatma ka darshan). Yaani yahaan yoga ek praapti hai, sirf vidhi nahin.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein