ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 53 (2.53)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ଶ୍ରୁତିବିପ୍ରତିପନ୍ନା ତେ ଯଦା ସ୍ଥାସ୍ଯତି ନିଶ୍ଚଲା
ସମାଧାବଚଲା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦା ଯୋଗମବାପ୍ସ୍ଯସି
॥ 2.53 ॥
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi
ଅନୁବାଦ
"ଅନେକ ପ୍ରକାର ବଚନ ଶୁଣି ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ସମାଧି (ଆତ୍ମା)ରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।"
ଭାବାର୍ଥ
ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ — ଦୁଇ ଶବ୍ଦ କାହିଁକି? ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ନିଶ୍ଚଳ — ବିକ୍ଷେପ (ବିଭ୍ରାନ୍ତି) ଓ ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ମୁକ୍ତ; ଅଚଳ — ବିକଳ୍ପ (ସନ୍ଦେହ)ରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ। ଅର୍ଥାତ୍ ବୁଦ୍ଧି ନା ଏଣେତେଣେ ବୁଲେ, ନା ସନ୍ଦେହରେ ଦୋହଲେ।
"Samādhi" — ଏଠାରେ କ'ଣ? ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: samādhīyate cittam asminn iti samādhiḥ ātmā — ଯେଉଁଥିରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ, ତାହା ଆତ୍ମା; ଅର୍ଥାତ୍ ବୁଦ୍ଧି ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିର ହେଉ।
ରାମାନୁଜ — ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର କ୍ରମ. ରାମାନୁଜ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ କ୍ରମ ଦିଅନ୍ତି: ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ → କର୍ମଯୋଗ → ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞତା ନାମକ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠା → ଯୋଗ (ଆତ୍ମାବଲୋକନ, ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ)। ଅସଙ୍ଗ (ଆସକ୍ତିରହିତ) କର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିବା ମନରେ, ସବୁଠାରୁ ବିଜାତୀୟ, ନିତ୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ — ସେତେବେଳେ "ଯୋଗ" ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ମଦର୍ଶନ ମିଳେ।
ଏଠାରେ "ଯୋଗ"ର ଅର୍ଥ: ଶଙ୍କର — viveka-prajñā, samādhi; ରାମାନୁଜ — ātmāvalokana (ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ)। ଅର୍ଥାତ୍ ଏଠାରେ ଯୋଗ ଏକ ପ୍ରାପ୍ତି, କେବଳ ବିଧି ନୁହେଁ।
AI-assisted draft translation — under review.