భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 52 (2.52)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి
తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ
॥ 2.52 ॥
yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca
అనువాదం
"నీ బుద్ధి మోహమనే ఊబిని దాటినప్పుడు, నువ్వు ఇంతవరకు విన్నవాటి పట్ల, ఇంకా వినవలసినవాటి పట్ల — ఆ అన్ని (ఫలవచనాల) పట్ల వైరాగ్యాన్ని పొందుతావు."
భావార్థం
"Moha-kalila" — మోహమనే ఊబి. Kalila — మురికి, ఊబి, చిక్కుముడి. శంకరాచార్యులు: అవివేక రూపమైన కాలుష్యం — అవివేకమనే మాలిన్యం, ఇది ఆత్మ-అనాత్మల వివేకాన్ని కలుషితం చేసి మనస్సును విషయాల వైపు తీసుకువెళుతుంది.
"Nirveda" — వైరాగ్యం. మోహం తొలగితే ఏమవుతుంది? Nirveda — వైరాగ్యం, ఉదాసీనత. దేని పట్ల?
- శంకరాచార్యులు: Śrotavya (వినదగినది), śruta (విన్నది) — అప్పుడు వినదగినదీ విన్నదీ అంతా నిష్ఫలంగా అనిపిస్తుంది.
- రామానుజులు: ఇంతకుముందు "విడిచిపెట్టదగినవి" అని చెప్పిన ఫలాలు మొదలైనవి, ఇకముందు వినబోయే ఫలాలు మొదలైనవి — వీటి పట్ల దానంతట అదే వైరాగ్యం కలుగుతుంది.
అంటే బుద్ధి స్పష్టమైనప్పుడు, ఫలాల వాగ్దానాల "పువ్వుల వంటి మాటలు" (2.42) ఆకర్షించవు.
సహజ వైరాగ్యం. రామానుజుల పదం svayam eva — "దానంతట అదే" — ముఖ్యమైనది: వైరాగ్యాన్ని బలవంతంగా తీసుకురాలేము; అవగాహన స్పష్టమైనప్పుడు అది సహజంగా వస్తుంది.
AI-assisted draft translation — under review.