భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 51 (2.51)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః
జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్
॥ 2.51 ॥
karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam
అనువాదం
"సమత్వ బుద్ధితో కూడిన జ్ఞానులు కర్మ నుంచి పుట్టే ఫలాన్ని విడిచిపెట్టి, జన్మబంధం నుంచి విముక్తులై, దుఃఖం లేని పదాన్ని (స్థితిని) పొందుతారు."
భావార్థం
కర్మ నుంచి మోక్షం వరకు. ఇక్కడ కర్మయోగం యొక్క అంతిమ ఫలం స్పష్టంగా ఉంది — కేవలం మంచి జీవితం కాదు, జన్మబంధం నుంచి ముక్తి. కర్మ అదే, కానీ ఫలాసక్తి లేకుండా — ఆ కర్మ బంధం కాక, ముక్తి మార్గం అవుతుంది.
"Janma-bandha" — జన్మే బంధం. శంకరాచార్యులు: janmaiva bandhaḥ — జన్మే బంధం; ఇష్టానిష్ట (మంచి-చెడు) దేహాల ప్రాప్తి — ఇదే కర్మ ఫలం. జ్ఞానులు బతికి ఉండగానే (జీవించి ఉన్నప్పుడే) ఈ బంధం నుంచి విముక్తులవుతారు, విష్ణువు యొక్క పరమ పదమైన మోక్షాన్ని పొందుతారు.
"Anāmaya" — దుఃఖం లేనిది. Āmaya = రోగం. Anāmaya = రోగం లేనిది — శంకరులు: sarvopadrava-rahita, అన్ని ఉపద్రవాల నుంచి విముక్తమైనది.
రామానుజులు: బుద్ధియోగంతో కూడినవారు కర్మఫలాన్ని విడిచిపెట్టి కర్మలు చేస్తూనే జన్మబంధం నుంచి విముక్తులై అనామయ పదాన్ని పొందుతారు — ఇది అన్ని ఉపనిషత్తులలోనూ ప్రసిద్ధమైనది.
ఒక ముఖ్యమైన తేడా — "కర్మలు చేస్తూనే". రామానుజులు స్పష్టంగా అంటారు: karma kurvantaḥ — కర్మలు చేస్తూనే. శంకరాచార్యులు ఒక ప్రత్యామ్నాయ పఠనం కూడా ఇస్తారు: 2.49 నుంచి ఇక్కడి వరకు "బుద్ధియోగాన్ని" పరమార్థ దర్శనం (జ్ఞానం) రూపంగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
AI-assisted draft translation — under review.