Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 60 (2.60)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः
॥ 2.60 ॥
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ
Anuvaad
"He Kaunteya! Prayatn karte hue vidvaan purush ke man ko bhi ye jhakjhor dene wali indriyaan balpoorvak kheench le jaati hain."
Bhaavaarth
"Vipaścit" aur "yatataḥ" — dono kyon? Yeh shloka kisi laaparvaah ya agyaani ki baat nahin kar raha. Jo jaanta hai (vipashchit) aur jo koshish kar raha hai (yatat) — uska man bhi indriyaan kheench sakti hain. Shankaracharya: prakāśam eva paśyataḥ viveka-vijñāna-yuktaṃ manaḥ — dekhte-dekhte, khule mein, vivek-yukt man ko bhi.
Ramanuja — ek chakra. Aacharya Ramanuja ek gehri kathinaai dikhaate hain: indriya-jaya ātma-darśanādhīna, ātma-darśanam indriya-jayādhīnam — indriyon par vijay aatma-darshan par nirbhar hai, aur aatma-darshan indriya-vijay par. Isliye jñāna-niṣṭhā duṣprāpyā — gyaan-nishtha durlabh hai. Is chakra se nikalne ka upaay agla shloka batayega.