Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 59 (2.59)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते
॥ 2.59 ॥
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ
rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate
Anuvaad
"Vishayon ko grahan na karne wale dehdhaari se vishay to hat jaate hain, par unka ras (raag) nahin jaata. Is saadhak ka ras bhi param (tattva) ko dekhkar chhoot jaata hai."
Bhaavaarth
Do star — vishay aur ras. Bahar se vishay door kiye ja sakte hain — upvaas se, ekaant se, rog se bhi. Par ras — andar ka swaad, khinchaav — bacha rehta hai. Shankaracharya kehte hain — rogi aur moorkh se bhi (mūrkhasyāpi) vishay hat sakte hain; isse sthita-prajña siddh nahin hota.
Ras kab jaata hai? Paraṃ dṛṣṭvā — param ko dekhkar.
- Shankaracharya: paraṃ paramārtha-tattvaṃ brahma dṛṣṭvā — param tattva Brahman ko "main hi woh hoon" is roop mein jaan kar; tab nirbījaṃ viṣaya-vijñānam — vishay ka gyaan beej-rahit ho jaata hai. Woh spasht kehte hain: na asati samyag-darśane rasasya ucchedaḥ — samyak darshan ke bina ras ka uchchhed nahin hota.
- Ramanuja: ātma-svarūpaṃ viṣayebhyaḥ paraṃ sukhataraṃ dṛṣṭvā — aatma ke svaroop ko vishayon se adhik sukhkar dekhkar raag lautta hai.
Ramanuja ka "sukhataram" — adhik sukhkar — dhyaan dene yogya hai: bada aanand milta hai to chhota aakarshan feeka padta hai. 2.55 ka "aatma mein santosh" yahaan phir aata hai.