भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 60 (2.60)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः
॥ 2.60 ॥
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ
अनुवाद
"हे कौंतेया! प्रयत्न करणाऱ्या विद्वान पुरुषाच्या मनालाही ही खळबळ माजवणारी इंद्रिये बळजबरीने ओढून नेतात."
भावार्थ
"Vipaścit" आणि "yatataḥ" — दोन्ही का? हा श्लोक एखाद्या बेफिकीर किंवा अज्ञानी माणसाविषयी बोलत नाही. जो जाणतो (विपश्चित) आणि जो प्रयत्न करत आहे (यतत्) — त्याचे मनही इंद्रिये ओढून नेऊ शकतात. शंकराचार्य: prakāśam eva paśyataḥ viveka-vijñāna-yuktaṃ manaḥ — पाहता पाहता, उघडपणे, विवेकयुक्त मनालाही.
रामानुज — एक चक्र. आचार्य रामानुज एक खोल अडचण दाखवतात: indriya-jaya ātma-darśanādhīna, ātma-darśanam indriya-jayādhīnam — इंद्रियांवरचा विजय आत्मदर्शनावर अवलंबून आहे, आणि आत्मदर्शन इंद्रियविजयावर. म्हणून jñāna-niṣṭhā duṣprāpyā — ज्ञाननिष्ठा दुर्लभ आहे. या चक्रातून बाहेर पडण्याचा उपाय पुढचा श्लोक सांगेल.
AI-assisted draft translation — under review.