భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 60 (2.60)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః
ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః
॥ 2.60 ॥
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ
అనువాదం
"ఓ కౌంతేయా! ప్రయత్నిస్తున్న విద్వాంసుడి మనస్సును కూడా అల్లకల్లోలం చేసే ఈ ఇంద్రియాలు బలవంతంగా లాక్కుపోతాయి."
భావార్థం
"Vipaścit", "yatataḥ" — రెండూ ఎందుకు? ఈ శ్లోకం ఏ అజాగ్రత్తపరుడి గురించో అజ్ఞాని గురించో మాట్లాడటం లేదు. తెలిసినవాడు (విపశ్చిత్), ప్రయత్నిస్తున్నవాడు (యతత్) — అతని మనస్సును కూడా ఇంద్రియాలు లాక్కుపోగలవు. శంకరాచార్యులు: prakāśam eva paśyataḥ viveka-vijñāna-yuktaṃ manaḥ — చూస్తూ చూస్తూనే, బహిరంగంగా, వివేకంతో కూడిన మనస్సును కూడా.
రామానుజులు — ఒక చక్రం. ఆచార్య రామానుజులు ఒక లోతైన కష్టాన్ని చూపిస్తారు: indriya-jaya ātma-darśanādhīna, ātma-darśanam indriya-jayādhīnam — ఇంద్రియ జయం ఆత్మదర్శనంపై ఆధారపడి ఉంది, ఆత్మదర్శనం ఇంద్రియ జయంపై. కాబట్టి jñāna-niṣṭhā duṣprāpyā — జ్ఞాననిష్ఠ దుర్లభం. ఈ చక్రం నుంచి బయటపడే ఉపాయాన్ని తర్వాతి శ్లోకం చెబుతుంది.
AI-assisted draft translation — under review.