Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 66 (2.66)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम्
॥ 2.66 ॥
nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham
Anuvaad
"Jo (yoga se) yukt nahin hai, uski (aatma-vishayak) buddhi nahin hoti, aur ayukt mein (aatma-gyaan ki) bhaavna bhi nahin hoti; bhaavna na karne wale ko shaanti nahin milti — aur ashaant ko sukh kahaan se?"
Bhaavaarth
Ulti seedhi (2.62–63 ki tarah, par sakaaraatmak lakshya ki or).
- Ayukta — Shankaracharya: asamāhitāntaḥkaraṇasya — jiska antahkaran ekaagra nahin. Ramanuja: jisne man Bhagavan mein nahin lagaaya aur sva-yatnena — sirf apne prayatn se indriya-daman mein laga hai.
- Buddhi nahin — Shankara: ātma-svarūpa-viṣayā buddhi; Ramanuja: vivikta-ātma-viṣayā — prakriti se vilakshan aatma ki samajh.
- Bhaavna nahin — aatma-gyaan mein gehri lagan nahin.
- Shaanti nahin — Shankara: upaśamaḥ; Ramanuja: viṣaya-spṛhā-śāntiḥ — vishayon ki laalsa ka shaant hona.
- Sukh kahaan?
Shankaracharya — sukh ki paribhaasha. Yeh is shloka ka sabse gehra hissa hai: indriyāṇāṃ hi viṣaya-sevā-tṛṣṇātaḥ nivṛttir yā tat sukham, na viṣaya-viṣayā tṛṣṇā; duḥkham eva hi sā — indriyon ki vishay-sevan ki pyaas se nivritti hi sukh hai, vishayon ki pyaas nahin; woh pyaas to dukh hi hai. na tṛṣṇāyāṃ satyāṃ sukhasya gandha-mātram apy upapadyate — pyaas rehte sukh ki gandh-maatra bhi sambhav nahin.
Ramanuja: ashaant ko nitya-niratiśaya-sukha — nitya, sabse ooncha sukh — kahaan se?