श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 66 (2.66)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम्
॥ 2.66 ॥

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham

अनुवाद

"जो (योगाने) युक्त नाही, त्याला (आत्मविषयक) बुद्धी नसते, आणि अयुक्ताला (आत्मज्ञानाची) भावनाही नसते; भावना न करणाऱ्याला शांती मिळत नाही — आणि अशांताला सुख कोठून?"

भावार्थ

उलटी शिडी (2.62–63 प्रमाणे, पण सकारात्मक लक्ष्याकडे).

  • अयुक्त — शंकराचार्य: asamāhitāntaḥkaraṇasya — ज्याचे अंतःकरण एकाग्र नाही. रामानुज: ज्याने भगवंतात मन लावले नाही आणि sva-yatnena — केवळ स्वतःच्या प्रयत्नाने इंद्रियदमनात गुंतला आहे.
  • बुद्धी नाही — शंकर: ātma-svarūpa-viṣayā बुद्धी; रामानुज: vivikta-ātma-viṣayā — प्रकृतीहून विलक्षण आत्म्याची समज.
  • भावना नाही — आत्मज्ञानाची खोल ओढ नाही.
  • शांती नाही — शंकर: upaśamaḥ; रामानुज: viṣaya-spṛhā-śāntiḥ — विषयांची लालसा शांत होणे.
  • सुख कोठून?

शंकराचार्य — सुखाची व्याख्या. हा या श्लोकाचा सर्वांत खोल भाग आहे: indriyāṇāṃ hi viṣaya-sevā-tṛṣṇātaḥ nivṛttir yā tat sukham, na viṣaya-viṣayā tṛṣṇā; duḥkham eva hi sā — इंद्रियांच्या विषयसेवनाच्या तहानेपासून निवृत्ती हेच सुख आहे, विषयांची तहान नव्हे; ती तहान तर दुःखच आहे. na tṛṣṇāyāṃ satyāṃ sukhasya gandha-mātram apy upapadyate — तहान असताना सुखाचा गंधमात्रही संभवत नाही.

रामानुज: अशांताला nitya-niratiśaya-sukha — नित्य, सर्वोच्च सुख — कोठून?

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा