श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 70 (2.70)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्
तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी
॥ 2.70 ॥

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ
samudramāpaḥ praviśanti yadvat
tadvat kāmā yaṃ praviśanti sarve
sa śāntimāpnoti na kāmakāmī

Anuvaad

"Jaise sab or se jal se bharte rehne par bhi achal maryaada wale samudra mein nadiyon ka jal aakar mil jaata hai (aur woh apni maryaada nahin chhodta), waise hi jis vyakti mein sab kaamnaayein (vishay) aakar mil jaati hain (bina use vichalit kiye), woh shaanti paata hai — kaamnaon ke peechhe bhaagne wala nahin."

Bhaavaarth

Samudra ki upma. Hazaaron nadiyaan barsaat mein umadkar samudra mein girti hain — samudra uphanta nahin. Garmi mein nadiyaan sookh jaati hain — samudra sookhta nahin. Woh āpūryamāṇa hai — sada bhara hua — aur acala-pratiṣṭha — apni maryaada mein atal.

Shankaracharya: jal samudra mein svātma-stham avikriyam eva santam — use bina vikaar ke chhode — pravesh karte hain; waise hi vishayon ke paas hone par bhi ichchhaayein jis purush mein avikurvantaḥ — bina vikaar laaye — pravesh karti hain, ātmany eva pralīyante, na svātma-vaśaṃ kurvanti — aatma mein hi leen ho jaati hain, use apne vash mein nahin karti — woh śāntiṃ mokṣam — shaanti, yaani moksha — paata hai.

Ramanuja — aane par bhi, na aane par bhi. Aacharya Ramanuja: nadiyon ke jal ke pravesh se ya apravesh se samudra mein koi vishesh antar nahin aata. Waise hi shabd aadi vishay indriyon ke saamne aayen ya na aayen — svātmāvalokana-tṛptyā — apni aatma ke darshan ki tripti ke kaaran jo vikaar nahin paata, wahi shaanti paata hai.

Madhusudana: vishay prārabdha-karma-vaśāt — prarabdh karm ke kaaran — avarjanīyatayā — anivaarya roop se aate hain, par uske chitt ko vikrit nahin kar paate.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein