श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 71 (2.71)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

विहाय कामान् यः सर्वान् पुमांश्चरति निःस्पृहः
निर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति
॥ 2.71 ॥

vihāya kāmān yaḥ sarvān pumāṃścarati niḥspṛhaḥ
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati

Anuvaad

"Jo manushya sab kaamnaon ko chhodkar, laalsa-rahit, mamta-rahit aur ahankaar-rahit hokar vicharta hai — woh shaanti paata hai."

Bhaavaarth

Chaar "nir-": niḥspṛha (laalsa nahin), nirmama (mamta nahin), nirahaṅkāra (ahankaar nahin) — aur sab kaamnaon ka tyaag.

Shankaracharya — sannyaasi ka chitra. yaḥ saṃnyāsī pumān … carati jīvana-mātra-ceṣṭā-śeṣaḥ paryaṭati — jo sannyaasi keval jeevan-nirvaah ki cheshta ke saath vicharta hai.

  • Niḥspṛha — shareer ke jeevan-maatra mein bhi laalsa nahin.
  • Nirmama — shareer-nirvaah ke liye jo thoda saamaan rakhna pade, usme bhi "yeh mera hai" ka aagrah nahin.
  • Nirahaṅkāra — vidyāvattvādi-nimittātma-saṃbhāvanā-rahitaḥ — vidya aadi ke kaaran apne ko bada maanne se rahit. Dhyaan dijiye — Shankara khaas taur par vidya ke ahankaar ka ullekh karte hain.
  • Śānti — sarva-saṃsāra-duḥkhoparama-lakṣaṇāṃ nirvāṇākhyām — sab saansaarik dukhon ki samaapti, nirvaan; brahma-bhūto bhavati — Brahman-roop ho jaata hai.

Aacharya Ramanuja: kāmāḥ = shabd aadi vishay. Jo sab vishayon ko chhodkar, unme laalsa-rahit, mamta-rahit, aur anātmani dehe ātmābhimāna-rahitaḥ — shareer (jo aatma nahin) mein "main" ka abhimaan na rakhte hue vicharta hai — woh aatma ko dekhkar shaanti paata hai. Ramanuja ke liye "nirahankaar" ka mukhya arth hai deh-aatma-bhram se mukti — 2.11–2.30 ke updesh ka vyavhaar mein utarna.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein