భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 71 (2.71)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
విహాయ కామాన్ యః సర్వాన్ పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః
నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి
॥ 2.71 ॥
vihāya kāmān yaḥ sarvān pumāṃścarati niḥspṛhaḥ
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati
అనువాదం
"ఏ మనిషి కోరికలన్నిటినీ విడిచిపెట్టి, ఆశ లేకుండా, మమకారం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా సంచరిస్తాడో — అతడు శాంతిని పొందుతాడు."
భావార్థం
నాలుగు "నిర్-": niḥspṛha (ఆశ లేదు), nirmama (మమకారం లేదు), nirahaṅkāra (అహంకారం లేదు) — కోరికలన్నిటి త్యాగం.
శంకరాచార్యులు — సన్న్యాసి చిత్రం. yaḥ saṃnyāsī pumān … carati jīvana-mātra-ceṣṭā-śeṣaḥ paryaṭati — కేవలం జీవన నిర్వహణకు కావలసిన చేష్టతో సంచరించే సన్న్యాసి.
- Niḥspṛha — శరీరం బతికి ఉండటంపై కూడా ఆశ లేదు.
- Nirmama — శరీర నిర్వహణ కోసం ఉంచుకోవలసిన కొద్దిపాటి సామగ్రిపై కూడా "ఇది నాది" అనే పట్టుదల లేదు.
- Nirahaṅkāra — vidyāvattvādi-nimittātma-saṃbhāvanā-rahitaḥ — విద్య మొదలైనవాటి వల్ల తనను గొప్పవాడిగా భావించుకోవడం లేనివాడు. గమనించండి — శంకరులు ప్రత్యేకంగా విద్యాహంకారాన్ని ప్రస్తావిస్తారు.
- Śānti — sarva-saṃsāra-duḥkhoparama-lakṣaṇāṃ nirvāṇākhyām — అన్ని సాంసారిక దుఃఖాల ముగింపు, నిర్వాణం; brahma-bhūto bhavati — బ్రహ్మరూపుడవుతాడు.
ఆచార్య రామానుజులు: kāmāḥ = శబ్దం మొదలైన విషయాలు. అన్ని విషయాలనూ విడిచిపెట్టి, వాటిపై ఆశ లేకుండా, మమకారం లేకుండా, anātmani dehe ātmābhimāna-rahitaḥ — (ఆత్మ కాని) దేహంలో "నేను" అనే అభిమానం లేకుండా సంచరించేవాడు — ఆత్మను దర్శించి శాంతిని పొందుతాడు. రామానుజులకు "నిరహంకార" అనే మాటకు ముఖ్యమైన అర్థం దేహాత్మ భ్రమ నుంచి విముక్తి — 2.11–2.30 ఉపదేశం ఆచరణలోకి దిగడం.
AI-assisted draft translation — under review.