श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 72 (2.72)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति
स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति
॥ 2.72 ॥

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati
sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati

Anuvaad

"He Paartha! Yeh brāhmī sthiti (Brahman-sambandhi avastha) hai; ise paakar manushya phir moh mein nahin padta. Jeevan ke antim samay mein bhi isme sthit hokar woh brahma-nirvāṇa (Brahman ki param shaanti) ko praapt karta hai."

Bhaavaarth

"Brāhmī sthiti" — do pathan.

  • Shankaracharya: sarvaṃ karma saṃnyasya brahma-rūpeṇaiva avasthānam — sab karm chhodkar Brahman-roop mein hi sthit rehna. Brahma-nirvaan = brahma-nirvṛtiṃ mokṣam — Brahman mein param shaanti, moksha. Madhusudana: gacchaty abhedena — abhed roop se praapt karta hai; aur jo gyaan se nasht agyaan hai, uska phir janm sambhav nahin, isliye "na vimuhyati".
  • Aacharya Ramanuja: eṣā nityātma-jñāna-pūrvikā asaṅga-karmaṇi sthitiḥ — nitya aatma ke gyaan ke saath, aasakti-rahit karm mein sthiti; brāhmī = brahma-prāpikā — Brahman tak le jaane wali. "Na vimuhyati" = na punaḥ saṃsāram āpnoti — phir sansaar mein nahin aata. Brahma-nirvaan = nirvāṇamayaṃ brahma — aanandmay Brahman — sukhaikatānam ātmānam — keval aanand-svaroop aatma ko paata hai.

Yaani Shankara ke liye yeh sthiti karm-sannyaas ki hai; Ramanuja ke liye asang karm ki — dono apne siddhaanton ke anuroop.

"Antakāle 'pi" — ant samay mein bhi. Shankaracharya aur Ramanuja dono ise antye vayasi — jeevan ki antim avastha (umra) — ke arth mein lete hain. Shankaracharya kehte hain: jab antim umra mein bhi isme sthit hone se brahma-nirvaan milta hai, to kimu vaktavyam — kya kehna us vyakti ka jo brahmacharya se hi sannyaas lekar jeevan bhar Brahman mein sthit rahe! Yaani "api" (bhi) — der se shuru karna bhi vyarth nahin.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein