श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 9 (2.9)

Mool Sanskrit · सञ्जयः

सञ्जय उवाच

एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह
॥ 2.9 ॥

evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapaḥ
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha

Anuvaad

"Sanjaya ne kaha: Is prakaar Hrishikesha (Krishna) se kehkar, nidra-vijeta, shatru-tapaane wale (Arjuna) ne Govinda se 'main nahin ladunga' kaha, aur chup ho gaye."

Bhaavaarth

Do baatein ek saath — vidambana. 2.7 mein Arjuna ne kaha "mujhe sikhaaiye"; aur ab kehte hain "main nahin ladunga" — aur chup. Yaani shishya bankar bhi Arjuna apna nishchay saath laaye hain. Yeh sachcha maanviya chitra hai: hum madad maangte hain, lekin apne pehle se liye nirnay ko pakde bhi rehte hain.

Visheshanon ki vidambana. Sanjaya Arjuna ko Guḍākeśa (aalasya/nidra ko jeetne wala) aur Parantapa (shatruon ko tapaane wala) kehte hain — aur usi vaakya mein Arjuna "nahin ladunga" kehte hain. Madhusudana: guḍākeśo jitālasyaḥ, paraṃtapaḥ śatrutāpanaḥ. Shatru ko tapaane wala khud tap raha hai.

"Tūṣṇīṃ babhūva" — chup ho gaye. Madhusudana kehte hain: Arjuna ne pehle (2.4 se) yuddh ki ayogyata batayi, phir yuddh ke phal ka abhaav, aur phir chup ho gaye. Chuppi — ab bolne ko kuch nahin bacha. Yahi woh khaali jagah hai jisme Krishna ka updesh aayega.

Dhritarashtra ke liye. Madhusudana (2.10 par) kehte hain ki Sanjaya yeh isliye bata rahe hain taaki Dhritarashtra ki jhoothi ummeed ("Arjuna nahin ladega!") toote — agle shloka mein batayenge ki Krishna ne Arjuna ko is sthiti mein nahin chhoda.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein