Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 10 (3.10)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक्
॥ 3.10 ॥
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ
anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk
Anuvaad
"Srishti ke aarambh mein Prajaapati ne yajña ke saath prajaaon ko rach kar kaha — 'Is (yajña) se tum badho; yeh tumhare liye manchaahi cheezein dene wala ho.'"
Bhaavaarth
Saath-saath janm. Praja aur yajña — saha — saath rache gaye. Jeevan ke saath hi lena-dena ka niyam aaya.
"Iṣṭa-kāma-dhuk". Dhuk — doodh dene wala (duh — duhna); jaise kaamadhenu gaay. Shankaracharya: iṣṭān abhipretān kāmān phala-viśeṣān dogdhi — manchaahe phal "duhne" wala.
Aacharya Ramanuja — karuna se srishti. Pralay mein jeev, prakriti se bandhe, naam-roop ke bina, cetanetara-kalpāḥ — lagbhag jad jaise, kisi purushaarth ke ayogya the. Parama-kāruṇikaḥ — param karunaamay Bhagavan ne unke uddhaar ki ichchha se, apni aaraadhana ke roop mein yajña ke saath unhe racha. Aur kaha — is yajña se badho; yeh tumhaare liye mokṣākhyasya kāmasya — moksha naam ki param kaamna, aur usse jude anya kaamnaaon ko poora karne wala ho.
Shankara ki tika mein "prajāḥ". Shankaracharya is shloka mein prajāḥ ko trayo varṇāḥ (teen varn) kehte hain — yaani unke anusaar yeh vaidik yajña ke paramparaagat adhikaariyon ki baat hai. Yeh shaastreeya-karmakaand ki unki rooprekha hai; Gita ka vyaapak yajña-bhaav (4.24–4.33) aur bhakti-maarg (9.26–9.27, 9.32) kisi varn tak seemit nahin.