Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 14 (3.14)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अन्नाद् भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः
यज्ञाद् भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः
॥ 3.14 ॥
annād bhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ
yajñād bhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ
Anuvaad
"Anna se sab praani utpann hote hain, varsha se anna paida hota hai, yajña se varsha hoti hai, aur yajña karm se utpann hota hai."
Bhaavaarth
Chakra ki kadiyaan: karm → yajña → varsha → anna → praani → (aur praani phir karm karte hain).
Shankaracharya: annāt bhuktāt lohita-retaḥ-pariṇatāt — khaaya gaya anna rakt aur veerya mein badal kar praaniyon ko janm deta hai. Yajña se varsha kaise? Woh Manusmriti (3.76) uddhrit karte hain — agnau prāstāhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate; ādityāj jāyate vṛṣṭir vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ — agni mein di aahuti surya tak pahunchti hai, surya se varsha, varsha se anna, anna se praja. Aur yahaan yajñaḥ apūrvam — yajña yaani usse utpann adrishya shakti (apūrva), jo ritvik aur yajamaan ke karm se utpann hoti hai.
Aacharya Ramanuja: Anna se praani aur varsha se anna — sarva-loka-sākṣikam — sabke anubhav se siddh; yajña se varsha — śāstreṇa avagamyate — shaastra se jaana jaata hai (wahi Manusmriti vachan). Aur yajña dravyārjanādi-kartṛ-puruṣa-vyāpāra-rūpa-karma-samudbhavaḥ — dhan kamaane aadi vyakti ke kaam roopi karm se utpann.