Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 15 (3.15)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम्
तस्मात् सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम्
॥ 3.15 ॥
karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam
tasmāt sarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam
Anuvaad
"Karm ko 'brahma' se utpann jaano, aur 'brahma' ko akshar se utpann. Isliye sarvagat 'brahma' sada yajña mein pratishthit hai." (Pathan ke anusaar — Shankara: karm Ved se, Ved Paramaatma se; sarvavyaapi Ved sada yajña mein sthit hai. Ramanuja: karm shareer se, shareer jeevaatma (dwara adhishthit) se; sabka shareer sada yajña par tika hai.)
Bhaavaarth
Shankaracharya — Ved se Paramaatma tak. Karm ka udbhava — kaaran, prakaashak — Ved hai (kya karna hai, Ved batata hai). Ved akṣara — avinaashi Paramaatma — se puruṣa-niḥśvāsavat — purush ki saans ki tarah, sahaj roop se — prakat hua. Kyonki Ved sab arthon ko prakaashit karta hai, woh sarvagata hai; aur kyonki uska mukhya vishay yajña-vidhi hai, woh nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam — sada yajña mein sthit hai. Yaani chakra ka mool antat Paramaatma tak jaata hai.
Aacharya Ramanuja — shareer aur jeevaatma. Yahaan "brahma" prakriti ka parinaam — shareer hai. Woh pramaan dete hain: Mundaka (1.1.9) mein tasmād etad brahma nāma rūpam annaṃ ca jāyate — yahaan "brahma" prakriti ke arth mein; aur Gita 14.3 mein mama yonir mahad brahma. Isliye: karm shareer se utpann hota hai; aur shareer akṣara — jeevaatma — se adhishthit hokar karm ke yogya banta hai (anna-paan se tript jeevaatma dwara). Sarvagataṃ brahma = sarvādhikārigataṃ śarīram — sab adhikaariyon ka shareer — nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam — sada yajña par tika hai (kyonki shareer anna se, anna varsha se, varsha yajña se).