श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 39 (3.39)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च
॥ 3.39 ॥

āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca

Anuvaad

"He Kaunteya! Gyaani ke nitya shatru, is kabhi na bharne wale, aag jaise atript kaam-roopi (shatru) se gyaan dhaka hua hai."

Bhaavaarth

"Jñāninaḥ nitya-vairiṇā" — gyaani ka nitya shatru, kyon? Shankaracharya ka sookshm uttar: jñānī hi jānāti anena aham anarthe prayuktaḥ iti pūrvam eva; duḥkhī ca bhavati nityam eva — gyaani pehle se hi jaanta hai ki "isne mujhe anarth mein lagaaya", aur isliye sada dukhi hota hai (uske prati). Na tu mūrkhasya — moorkh ka (nitya) shatru nahin: moorkh kāmaṃ tṛṣṇā-kāle mitram iva paśyan — trishna ke samay kaam ko mitra ki tarah dekhta hai, aur dukh aane par hi jaanta hai ki "trishna ne mujhe dukhi kiya". Isliye kaam gyaani ka hi nitya shatru hai.

"Duṣpūra", "anala". Shankaracharya: duḥkhena pūraṇam asya — jise bharna kathin hai; na asya alaṃ paryāptir vidyate — jiske liye "bas" kabhi nahin. Ramanuja: pūrty-anarha-viṣayeṇa — jiska vishay poora hone yogya hi nahin.

Aacharya Ramanuja: jñāninaḥ jñāna-svabhāvasya — gyaan-svabhaav wale jeev ka ātma-viṣayaṃ jñānam — aatma-vishayak gyaan — kaam se, jo viṣaya-vyāmoha-jananena — vishayon ka moh paida karta hai, dhaka hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein