भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 39 (3.39)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च
॥ 3.39 ॥
āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca
अनुवाद
"हे कौंतेया! ज्ञान्याचा नित्य शत्रू असलेल्या, कधीही न भरणाऱ्या, अग्नीसारख्या अतृप्त कामरूपी (शत्रू)ने ज्ञान झाकलेले आहे."
भावार्थ
"Jñāninaḥ nitya-vairiṇā" — ज्ञान्याचा नित्य शत्रू, का? शंकराचार्यांचे सूक्ष्म उत्तर: jñānī hi jānāti anena aham anarthe prayuktaḥ iti pūrvam eva; duḥkhī ca bhavati nityam eva — ज्ञानी आधीपासूनच जाणतो की "याने मला अनर्थात लावले", आणि म्हणून सदैव (त्याच्यामुळे) दुःखी असतो. Na tu mūrkhasya — मूर्खाचा (नित्य) शत्रू नाही: मूर्ख kāmaṃ tṛṣṇā-kāle mitram iva paśyan — तृष्णेच्या वेळी कामाला मित्रासारखे पाहतो, आणि दुःख आल्यावरच जाणतो की "तृष्णेने मला दुःखी केले". म्हणून काम ज्ञान्याचाच नित्य शत्रू आहे.
"Duṣpūra", "anala". शंकराचार्य: duḥkhena pūraṇam asya — ज्याला भरणे कठीण आहे; na asya alaṃ paryāptir vidyate — ज्याच्यासाठी "पुरे" कधीच नसते. रामानुज: pūrty-anarha-viṣayeṇa — ज्याचा विषय पूर्ण होण्याजोगाच नाही.
आचार्य रामानुज: jñāninaḥ jñāna-svabhāvasya — ज्ञानस्वभाव असलेल्या जीवाचे ātma-viṣayaṃ jñānam — आत्मविषयक ज्ञान — कामाने, जो viṣaya-vyāmoha-jananena — विषयांचा मोह निर्माण करतो, झाकलेले आहे.
AI-assisted draft translation — under review.