Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 41 (3.41)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
तस्मात् त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम्
॥ 3.41 ॥
tasmāt tvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha
pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam
Anuvaad
"Isliye he Bharata-shreshth! Tum pehle indriyon ko vash mein karke, gyaan aur vigyaan ko nasht karne wale is paapi (kaam) ko nishchay hi maar daalo."
Bhaavaarth
"Ādau" — pehle. Kram mahatvapoorn hai: pehle indriyaan, kyonki wahi vishay se pehla sparsh hai (2.58 ka kachhua, 2.62 ki seedhi ka pehla paayadaan).
Shankaracharya: ādau pūrvam eva niyamya vaśīkṛtya — pehle hi vash mein karke; pāpmānaṃ pāpācāraṃ kāmaṃ prajahihi parityaja — paap-aacharan roop kaam ko tyaago; jñāna-vijñānayoḥ śreyaḥ-prāpti-hetvoḥ nāśanam — kalyaan ke kaaran gyaan aur vigyaan ka naashak.
Aacharya Ramanuja — karma-yoga mein indriya-niyantran. Kyonki sab indriyon ka vyaapaar rokne wale gyaan-yoga mein laga vyakti bhi kaam ke kaaran vishayon ki or mud jaata hai, isliye tum — jo prakriti se jude hone ke kaaran indriyon ke vyaapaar ki or jhuke ho — ādau mokṣopāyārambha-samaye eva indriya-vyāpāra-rūpe karma-yoge indriyāṇi niyamya — moksha-saadhan ke aarambh mein hi, indriyon ke vyaapaar roopi karma-yoga mein indriyon ko niyantrit karke, is shatru ko nasht karo. Yaani Ramanuja ke liye indriya-niyantran ka sthaan karma-yoga hai — unhe band karna nahin, sahi karm mein lagaana.