श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 17 (4.17)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः
॥ 4.17 ॥

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ

Anuvaad

"Karm ka (svaroop) bhi samajhna chahiye, vikarm ka bhi samajhna chahiye, aur akarm ka bhi; kyonki karm ki gati gehri hai."

Bhaavaarth

Teen shabd, gehri gati.

  • Shankaracharya: karma = śāstra-vihita — shaastra mein vihit; vikarma = pratiṣiddha — nishiddh; akarma = tūṣṇīm-bhāva — chup rehna (karm na karna). Teeno ke saath "boddhavyam asti" — samajhne yogya kuchh hai. Gahanā viṣamā durjñeyā … gatiḥ yāthātmyaṃ tattvam — inka yathaarth svaroop vishama, durgyey hai.
  • Aacharya Ramanuja: karma = moksha ka saadhan roop karm; vikarma = vividh roop wala karm (nitya, naimittik, kaamya, dhan-arjan) — inme phala-bheda-kṛtaṃ vaividhyaṃ parityajya mokṣaika-phalatayā eka-śāstrārthatvānusandhānam — phal ke bhed ki vividhta chhod kar sabko moksha ke ek hi phal wala samajhna — yahi 2.41 ka vyavasāyātmikā buddhir ekā hai; akarma = gyaan.

"Gahanā karmaṇo gatiḥ" — loka-prasiddh vaakya. Yeh vaakya Bharatiya bhaashaaon mein kahaavat ki tarah prachalit hai — "karm ki gati nyaari".

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein