भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 17 (4.17)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः
॥ 4.17 ॥
karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ
अनुवाद
"कर्माचे (स्वरूप)ही समजून घ्यायला हवे, विकर्माचेही समजून घ्यायला हवे, आणि अकर्माचेही; कारण कर्माची गती गहन आहे."
भावार्थ
तीन शब्द, गहन गती.
- शंकराचार्य: karma = śāstra-vihita — शास्त्रात विहित; vikarma = pratiṣiddha — निषिद्ध; akarma = tūṣṇīm-bhāva — गप्प राहणे (कर्म न करणे). तिन्हींसोबत "boddhavyam asti" — समजण्याजोगे काहीतरी आहे. Gahanā viṣamā durjñeyā … gatiḥ yāthātmyaṃ tattvam — यांचे यथार्थ स्वरूप विषम, दुर्ज्ञेय आहे.
- आचार्य रामानुज: karma = मोक्षाचे साधनरूप कर्म; vikarma = विविध रूपांचे कर्म (नित्य, नैमित्तिक, काम्य, धनार्जन) — यांत phala-bheda-kṛtaṃ vaividhyaṃ parityajya mokṣaika-phalatayā eka-śāstrārthatvānusandhānam — फळाच्या भेदामुळे आलेली विविधता सोडून सर्वांना मोक्ष या एकाच फळाचे समजणे — हेच 2.41 मधील vyavasāyātmikā buddhir ekā आहे; akarma = ज्ञान.
"Gahanā karmaṇo gatiḥ" — लोकप्रसिद्ध वाक्य. हे वाक्य भारतीय भाषांमध्ये म्हणीसारखे प्रचलित आहे — "कर्माची गती न्यारी".
AI-assisted draft translation — under review.