భగవద్గీత · Jnana Karma Sannyasa Yogaఅధ్యాయం 4, శ్లోకం 17 (4.17)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః
అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః
॥ 4.17 ॥
karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ
అనువాదం
"కర్మ (స్వరూపాన్ని) కూడా తెలుసుకోవాలి, వికర్మను కూడా తెలుసుకోవాలి, అకర్మను కూడా తెలుసుకోవాలి; ఎందుకంటే కర్మ గతి లోతైనది."
భావార్థం
మూడు పదాలు, లోతైన గతి.
- శంకరాచార్యులు: karma = śāstra-vihita — శాస్త్రంలో విధించబడినది; vikarma = pratiṣiddha — నిషేధించబడినది; akarma = tūṣṇīm-bhāva — మౌనంగా ఉండటం (కర్మ చేయకపోవడం). మూడింటితోనూ "boddhavyam asti" — తెలుసుకోదగినది ఉంది. Gahanā viṣamā durjñeyā … gatiḥ yāthātmyaṃ tattvam — వీటి యథార్థ స్వరూపం విషమమైనది, తెలుసుకోవడం కష్టమైనది.
- ఆచార్య రామానుజులు: karma = మోక్షసాధన రూపమైన కర్మ; vikarma = వివిధ రూపాలు గల కర్మ (నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య, ధనార్జన) — వీటిలో phala-bheda-kṛtaṃ vaividhyaṃ parityajya mokṣaika-phalatayā eka-śāstrārthatvānusandhānam — ఫలభేదం వల్ల కలిగే వైవిధ్యాన్ని విడిచి, అన్నిటినీ మోక్షం అనే ఒకే ఫలం గలవిగా భావించడం — ఇదే 2.41 లోని vyavasāyātmikā buddhir ekā; akarma = జ్ఞానం.
"Gahanā karmaṇo gatiḥ" — లోకప్రసిద్ధ వాక్యం. ఈ వాక్యం భారతీయ భాషలలో సామెతలా ప్రచారంలో ఉంది — "కర్మ గతి విచిత్రమైనది".
AI-assisted draft translation — under review.