Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 22 (4.22)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वाऽपि न निबध्यते
॥ 4.22 ॥
yadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvā'pi na nibadhyate
Anuvaad
"Jo apne aap mil jaaye usse santusht, dvandvon se pare, eershya-rahit, aur safalta-asafalta mein samaan — aisa vyakti karm karke bhi nahin bandhta."
Bhaavaarth
Chaar lakshan. (1) Yadṛcchā-lābha-santuṣṭa — jo mila, usme santosh; (2) dvandvātīta — dvandv se pare; (3) vimatsara — eershya nahin; (4) samaḥ siddhāv asiddhau — safalta-asafalta mein sam (2.48 ka samatva).
Shankaracharya: aprārthitopanato lābhaḥ — bina maange aaya laabh; saṃjātālaṃ-pratyayaḥ — "itna kaafi hai" ki bhaavna. Dvandvaiḥ śītoṣṇādibhiḥ hanyamāno 'pi aviṣaṇṇa-cittaḥ. Aisa yati bhiksha aadi karte hue bhi naiva kiñcit karomy aham, guṇā guṇeṣu vartante (3.28) — "main kuchh nahin karta, gun gunon mein bartte hain" — aisa sada dekhte hue, laukikaiḥ āropita-kartṛtve … kartā bhavati, svānubhavena tu … akartaiva — logon ki drishti mein karta, par apne anubhav mein akarta; isliye nahin bandhta.
Aacharya Ramanuja: yadṛcchopanata-śarīra-dhāraṇa-hetu-vastu-santuṣṭaḥ — shareer-nirvaah ke liye jo apne aap mile usse santusht; dvandvātītaḥ yāvat-sādhana-samāpty-avarjanīya-śītoṣṇādi-sahaḥ — saadhana poori hone tak anivaarya garmi-sardi sehne wala; samaḥ … yuddhādi-karmasu jayādi-siddhy-asiddhyoḥ sama-cittaḥ — yuddh aadi mein jay-paraajay mein sam-chitt; karma eva kṛtvā api jñāna-niṣṭhāṃ vinā api na nibadhyate — karm karke hi, gyaan-nishtha ke bina bhi, nahin bandhta.