భగవద్గీత · Jnana Karma Sannyasa Yogaఅధ్యాయం 4, శ్లోకం 22 (4.22)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
యదృచ్ఛాలాభసన్తుష్టో ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః
సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వాఽపి న నిబధ్యతే
॥ 4.22 ॥
yadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvā'pi na nibadhyate
అనువాదం
"తనంతట తానే లభించినదానితో సంతుష్టుడై, ద్వంద్వాలకు అతీతుడై, ఈర్ష్య లేనివాడై, సఫలత-విఫలతలలో సమానుడై ఉండే వ్యక్తి కర్మ చేసినా బంధింపబడడు."
భావార్థం
నాలుగు లక్షణాలు. (1) Yadṛcchā-lābha-santuṣṭa — లభించినదానితో సంతోషం; (2) dvandvātīta — ద్వంద్వాలకు అతీతుడు; (3) vimatsara — ఈర్ష్య లేదు; (4) samaḥ siddhāv asiddhau — సఫలత-విఫలతలలో సముడు (2.48 లోని samatva).
శంకరాచార్యులు: aprārthitopanato lābhaḥ — అడగకుండా వచ్చిన లాభం; saṃjātālaṃ-pratyayaḥ — "ఇది చాలు" అనే భావన. Dvandvaiḥ śītoṣṇādibhiḥ hanyamāno 'pi aviṣaṇṇa-cittaḥ. అటువంటి యతి భిక్షాటనం మొదలైనవి చేస్తున్నా naiva kiñcit karomy aham, guṇā guṇeṣu vartante (3.28) — "నేను ఏమీ చేయడం లేదు, గుణాలు గుణాలలో వర్తిస్తున్నాయి" — అని ఎల్లప్పుడూ చూస్తూ, laukikaiḥ āropita-kartṛtve … kartā bhavati, svānubhavena tu … akartaiva — ప్రజల దృష్టిలో కర్త, కానీ తన అనుభవంలో అకర్తయే; కాబట్టి బంధింపబడడు.
ఆచార్య రామానుజులు: yadṛcchopanata-śarīra-dhāraṇa-hetu-vastu-santuṣṭaḥ — శరీర నిర్వహణ కోసం తనంతట తానే లభించినదానితో సంతుష్టుడు; dvandvātītaḥ yāvat-sādhana-samāpty-avarjanīya-śītoṣṇādi-sahaḥ — సాధన పూర్తయ్యేవరకు తప్పనిసరైన వేడి-చలి మొదలైనవాటిని సహించేవాడు; samaḥ … yuddhādi-karmasu jayādi-siddhy-asiddhyoḥ sama-cittaḥ — యుద్ధం మొదలైనవాటిలో జయాపజయాలలో సమచిత్తుడు; karma eva kṛtvā api jñāna-niṣṭhāṃ vinā api na nibadhyate — కర్మ చేసే, జ్ఞాననిష్ఠ లేకపోయినా, బంధింపబడడు.
AI-assisted draft translation — under review.