श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 24 (4.24)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना
॥ 4.24 ॥

brahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā

Anuvaad

"Arpan (ka saadhan) Brahman hai, havi Brahman hai, Brahman roopi agni mein Brahman roopi karta dwara aahuti di gayi hai; jo har karm mein Brahman ko dekhta hai, use Brahman hi praapt hota hai."

Bhaavaarth

Yajña ke paanch ang — sab Brahman. Arpan ka saadhan (karchhi), havi (aahuti), agni, karta, kriya — aur phal (gantavya) bhi.

Shankaracharya — sab Brahman hi hai. Brahma arpaṇaṃ yena karaṇena brahmavit haviḥ agnau arpayati tat brahmaiva iti paśyati — Brahma-gyaani jis saadhan se agni mein havi arpit karta hai, use Brahman hi dekhta hai; tasya ātma-vyatirekeṇa abhāvaṃ paśyati yathā śuktikāyāṃ rajatābhāvaṃ paśyati — aatma se alag uska abhaav dekhta hai, jaise seep mein chaandi ka abhaav. Evaṃ loka-saṅgrahaṃ cikīrṣuṇāpi kriyamāṇaṃ karma paramārthataḥ akarma brahma-buddhy-upamṛditatvāt — is prakaar lok-sangrah ke liye kiya karm bhi paramaarth mein akarm hai, kyonki Brahman-buddhi ne use mita diya. Brahmaiva idaṃ sarvam iti abhijānataḥ viduṣaḥ karmābhāvaḥ — "yeh sab Brahman hi hai" jaanne wale ke liye karm ka abhaav.

Aacharya Ramanuja — sab karm Brahma-aatmak. Arpyate anena iti arpaṇaṃ srug-ādi — arpan = karchhi aadi; tad brahma-kāryatvād brahma — Brahman ka kaarya hone se Brahman. Havi, agni, karta — sab brahma-bhūta. Sarvaṃ karma brahmātmakatvād brahmamayam iti yaḥ samādhatte sa brahma-karma-samādhiḥ — jo poore karm ko Brahma-aatmak hone se Brahmamay dekhta hai. Use brahmātmakatayā brahma-bhūtam ātma-svarūpaṃ gantavyam — Brahma-aatmak hone se Brahma-roop aatma-svaroop praapt hota hai. Nishkarsh: mumukṣūṇāṃ kriyamāṇaṃ karma para-brahmātmakam eva ity anusandhāna-yuktatayā jñānākāraṃ sākṣād ātmāvalokana-sādhanam, na jñāna-niṣṭhā-vyavadhānena — mumukshuon ka karm, Param-Brahman-aatmak dekhe jaane se, gyaan-roop aur seedhe aatma-darshan ka saadhan hai — gyaan-nishtha ke beech mein aaye bina.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein