भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 24 (4.24)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना
॥ 4.24 ॥
brahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā
अनुवाद
"अर्पण (करण्याचे साधन) ब्रह्म आहे, हवी ब्रह्म आहे, ब्रह्मरूपी अग्नीत ब्रह्मरूपी कर्त्याने आहुती दिली आहे; जो प्रत्येक कर्मात ब्रह्म पाहतो, त्याला ब्रह्मच प्राप्त होते."
भावार्थ
यज्ञाची पाच अंगे — सर्व ब्रह्म. अर्पणाचे साधन (पळी), हवी (आहुती), अग्नी, कर्ता, क्रिया — आणि फळ (गंतव्य)ही.
शंकराचार्य — सर्व ब्रह्मच आहे. Brahma arpaṇaṃ yena karaṇena brahmavit haviḥ agnau arpayati tat brahmaiva iti paśyati — ब्रह्मज्ञानी ज्या साधनाने अग्नीत हवी अर्पण करतो, त्याला ब्रह्मच पाहतो; tasya ātma-vyatirekeṇa abhāvaṃ paśyati yathā śuktikāyāṃ rajatābhāvaṃ paśyati — आत्म्याहून वेगळा त्याचा अभाव पाहतो, जसा शिंपल्यात चांदीचा अभाव. Evaṃ loka-saṅgrahaṃ cikīrṣuṇāpi kriyamāṇaṃ karma paramārthataḥ akarma brahma-buddhy-upamṛditatvāt — अशा प्रकारे लोकसंग्रहासाठी केलेले कर्मही परमार्थतः अकर्म आहे, कारण ब्रह्मबुद्धीने ते मिटवले. Brahmaiva idaṃ sarvam iti abhijānataḥ viduṣaḥ karmābhāvaḥ — "हे सर्व ब्रह्मच आहे" असे जाणणाऱ्यासाठी कर्माचा अभाव.
आचार्य रामानुज — सर्व कर्म ब्रह्मात्मक. Arpyate anena iti arpaṇaṃ srug-ādi — अर्पण = पळी आदी; tad brahma-kāryatvād brahma — ब्रह्माचे कार्य असल्यामुळे ब्रह्म. हवी, अग्नी, कर्ता — सर्व brahma-bhūta. Sarvaṃ karma brahmātmakatvād brahmamayam iti yaḥ samādhatte sa brahma-karma-samādhiḥ — जो संपूर्ण कर्माला ब्रह्मात्मक असल्यामुळे ब्रह्ममय पाहतो. त्याला brahmātmakatayā brahma-bhūtam ātma-svarūpaṃ gantavyam — ब्रह्मात्मक असल्यामुळे ब्रह्मरूप आत्मस्वरूप प्राप्त होते. निष्कर्ष: mumukṣūṇāṃ kriyamāṇaṃ karma para-brahmātmakam eva ity anusandhāna-yuktatayā jñānākāraṃ sākṣād ātmāvalokana-sādhanam, na jñāna-niṣṭhā-vyavadhānena — मुमुक्षूंचे कर्म, परब्रह्मात्मक म्हणून पाहिले गेल्यामुळे, ज्ञानरूप आणि थेट आत्मदर्शनाचे साधन आहे — मध्ये ज्ञाननिष्ठा न येता.
AI-assisted draft translation — under review.