Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 31 (4.31)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम
॥ 4.31 ॥
yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam
nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama
Anuvaad
"Yajña ke shesh (prasaad) roopi amrit ka bhog karne wale sanaatan Brahman ko praapt hote hain. He Kuru-shreshth! Jo yajña nahin karta, uske liye yeh lok bhi nahin, to doosra (lok) kahaan se?"
Bhaavaarth
Do baatein — phal aur chetaavani. (1) Yajña-shesh ka bhog → Brahman; (2) nāyaṃ loko 'sty ayajñasya — yajña-heen ke liye yeh lok bhi nahin.
Shankaracharya: yathoktān yajñān kṛtvā tac-chiṣṭena kālena yathā-vidhi coditam annam amṛtākhyaṃ bhuñjate — bataye yajña karke, bache samay mein, vidhi ke anusaar anna — jise amrit kaha jaata hai — khaate hain; mumukṣavaś cet kālātikramāpekṣayā — agar mumukshu hain to (kram se, samay ke saath) sanaatan Brahman ko jaate hain. Na ayaṃ lokaḥ sarva-prāṇi-sādhāraṇo 'pi asti … ayajñasya — jiske paas in yajñon mein se ek bhi nahin, uske liye sab praaniyon ka saajha yeh lok bhi nahin, to vishisht saadhanon se milne wala anya lok kahaan?
Aacharya Ramanuja: yajña-śiṣṭāmṛtena śarīra-dhāraṇaṃ kurvanta eva karma-yoge vyāpṛtāḥ — yajña-shesh amrit se shareer chalaate hue karma-yoga mein lage log sanaatan Brahman ko jaate hain. Ayajñasya … na ayaṃ lokaḥ — mahaa-yajña aadi nitya karm-rahit vyakti ke liye prākṛta-loka-sambandhi dharmārtha-kāmākhyaḥ puruṣārthaḥ na sidhyati — yeh lok, yaani dharm, arth, kaam roopi purushaarth bhi siddh nahin hota — kutaḥ itaḥ anyaḥ mokṣākhyaḥ — to moksha kaise?