Bhagavad Gita · Jnana Karma Sannyasa YogaAdhyaay 4, Shloka 40 (4.40)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति
नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः
॥ 4.40 ॥
ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati
nāyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ
Anuvaad
"Agyaani, shraddha-heen aur sanshay-grast vyakti nasht ho jaata hai; sanshay-grast ke liye na yeh lok hai, na parlok, na sukh."
Bhaavaarth
Teen avasthaayein — ek sabse kathin. Ajña (agyaan), aśraddadhāna (shraddha-heen), saṃśayātmā (sanshay-grast). Teeno girte hain — par sanshay-grast sabse adhik.
Shankaracharya: ajñaś ca anātmajñaś ca, aśraddadhānaś ca guru-vākya-śāstreṣu aviśvāsavān — aatma ko na jaanne wala, guru-vaakya aur shaastra mein vishvaas na rakhne wala. Ajñāśraddadhānau yadyapi vinaśyataḥ na tathā yathā saṃśayātmā; saṃśayātmā tu pāpiṣṭhaḥ sarveṣām — agyaani aur shraddha-heen bhi girte hain, par utna nahin jitna sanshay-grast; woh sabse bura hai. Kyon? Nāyaṃ sādhāraṇo 'pi loko 'sti … na sukham, tatrāpi saṃśayotpatteḥ — uske liye sabka saajha yeh lok bhi nahin, na parlok, na sukh — kyonki har jagah sanshay uthta hai.
Aacharya Ramanuja: ajñaḥ upadeśa-labdha-jñāna-rahitaḥ; aśraddadhānaḥ atvaramāṇaḥ — shraddha-heen, yaani gyaan badhaane mein jaldi (utsaah) na karne wala; upadiṣṭe ca jñāne saṃśayātmā — upadesh kiye gyaan mein sandeh rakhne wala. Uske liye dharmārtha-kāmādi-puruṣārthāḥ ca na siddhyanti, kuto mokṣaḥ — dharm, arth, kaam bhi siddh nahin hote, moksha kaise? Kyonki sab purushaarth shaastreeya karm se, aur woh karm dehātirikta-ātma-niścaya-pūrvaka — shareer se alag aatma ke nishchay ke saath — hi siddh hote hain.