Bhagavad Gita · Karma Sannyasa YogaAdhyaay 5, Shloka 19 (5.19)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः
॥ 5.19 ॥
ihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ
Anuvaad
"Jinka man samata mein sthit hai, unhone yahin (isi jeevan mein) sansaar ko jeet liya; kyonki brahm nirdosh aur sam hai — isliye ve brahm mein hi sthit hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya — jeevan-mukti aur dosh ka prashn. Iha eva jīvadbhir eva — jeete-ji hi; jitaḥ vaśīkṛtaḥ sargaḥ janma — janm jeet liya. Nirdoṣam — yadyapi doṣavatsu śvapākādiṣu mūḍhaiḥ tad-doṣair doṣavat iva vibhāvyate tathāpi tad-doṣair aspṛṣṭam — moodh log shvapaak aadi ke "dosh" se brahm ko bhi doshi samajhte hain, par brahm unse achhoota hai. Yahin Shankara 5.18 ki aapatti ka uttar dete hain: na doṣa-gandha-mātram api tān spṛśati — sam-darshiyon ko dosh ki gandh bhi nahin chhooti; smriti ka pooja-niyam dehādi-saṅghātātma-darśanābhimānavad-viṣayam — sirf deh-abhimaaniyon ke liye.
Aacharya Ramanuja — "brahma" = shuddh aatma. Nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma prakṛti-saṃsarga-doṣa-viyuktatayā samam ātma-vastu hi brahma — prakriti ke dosh se mukt hone par sam aatma-vastu hi yahan "brahm" hai; ātma-sāmye sthitāḥ ced brahmaṇi sthitā eva te — aatmaaon ki samata mein sthit hain to brahm mein hi sthit hain; brahmaṇi sthitiḥ eva hi saṃsāra-jayaḥ. Aur iha eva sādhanānuṣṭhāna-daśāyām eva — saadhna ki avastha mein hi.
Antar: "Brahm" — Shankara ke liye ek advitiya param tattva; Ramanuja ke liye yahan shuddh aatma-svaroop (sab aatmaayein gyaan-aakaar mein sam).