ഭഗവദ്ഗീത · Karma Sannyasa Yogaഅദ്ധ്യായം 5, ശ്ലോകം 19 (5.19)

ശങ്കരാചാര്യർ — ജീവന്മുക്തിയും ദോഷത്തിന്റെ ചോദ്യവും. Iha eva jīvadbhir eva — ജീവിച്ചിരിക്കെത്തന്നെ; jitaḥ vaśīkṛtaḥ sargaḥ janma — ജന്മത്തെ ജയിച്ചു. Nirdoṣam — yadyapi doṣavatsu śvapākādiṣu mūḍhaiḥ tad-doṣair doṣavat iva vibhāvyate tathāpi tad-doṣair aspṛṣṭam — മൂഢന്മാർ ശ്വപാകൻ മുതലായവരുടെ "ദോഷം" കൊണ്ട് ബ്രഹ്മത്തെയും ദോഷമുള്ളതായി കരുതുന്നു, എന്നാൽ ബ്രഹ്മം അവയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഇവിടെയാണ് ശങ്കരൻ 5.18-ലെ ആക്ഷേപത്തിന് ഉത്തരം നൽകുന്നത്: na doṣa-gandha-mātram api tān spṛśati — സമദർശികളെ ദോഷത്തിന്റെ ഗന്ധംപോലും സ്പർശിക്കുന്നില്ല; സ്മൃതിയിലെ പൂജാനിയമം dehādi-saṅghātātma-darśanābhimānavad-viṣayam — ദേഹാഭിമാനികൾക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്.

ആചാര്യ രാമാനുജൻ — "brahma" = ശുദ്ധമായ ആത്മാവ്. Nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma prakṛti-saṃsarga-doṣa-viyuktatayā samam ātma-vastu hi brahma — പ്രകൃതിയുടെ ദോഷത്തിൽനിന്ന് മുക്തമാകുമ്പോൾ സമമായ ആത്മവസ്തുതന്നെയാണ് ഇവിടെ "ബ്രഹ്മം"; ātma-sāmye sthitāḥ ced brahmaṇi sthitā eva te — ആത്മാക്കളുടെ സമത്വത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ അവർ ബ്രഹ്മത്തിൽത്തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; brahmaṇi sthitiḥ eva hi saṃsāra-jayaḥ. കൂടാതെ iha eva sādhanānuṣṭhāna-daśāyām eva — സാധനയുടെ അവസ്ഥയിൽത്തന്നെ.

വ്യത്യാസം: "ബ്രഹ്മം" — ശങ്കരന് ഏകവും അദ്വിതീയവുമായ പരമതത്ത്വം; രാമാനുജന് ഇവിടെ ശുദ്ധമായ ആത്മസ്വരൂപം (എല്ലാ ആത്മാക്കളും ജ്ഞാനാകാരത്തിൽ സമം).