അദ്ധ്യായം 5കര്മസന്ന്യാസയോഗഃKarma Sannyasa Yoga

അർജുനന്റെ ചോദ്യവും ഉത്തരവും (5.1–5.6). അർജുനൻ ചോദിക്കുന്നു — അങ്ങ് കർമ്മസന്ന്യാസത്തെയും പ്രശംസിക്കുന്നു, യോഗത്തെയും പ്രശംസിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടിൽ നിശ്ചയമായും ശ്രേഷ്ഠമായത് ഏതോ, അത് ഒന്ന് പറഞ്ഞുതരിക (5.1). കൃഷ്ണൻ: രണ്ടും ശ്രേയസ്സ് നൽകുന്നു, എന്നാൽ കർമ്മയോഗം കർമ്മസന്ന്യാസത്തേക്കാൾ വിശിഷ്ടമാണ് (5.2). ദ്വേഷിക്കുകയോ ആഗ്രഹിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തവൻ നിത്യസന്ന്യാസിയാണ് (5.3). സാംഖ്യവും യോഗവും വെവ്വേറെയാണെന്ന് പറയുന്നത് ബാലന്മാരാണ്, പണ്ഡിതന്മാരല്ല (5.4–5.5). യോഗമില്ലാതെ സന്ന്യാസം ദുഷ്കരമാണ്; യോഗയുക്തനായ മുനി വേഗം ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു (5.6).

കർമ്മം ചെയ്തുകൊണ്ടും അലിപ്തൻ (5.7–5.13). യോഗയുക്തനും വിശുദ്ധാത്മാവും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവിനെ തന്റെ ആത്മാവായി അറിയുന്നവനും കർമ്മം ചെയ്താലും അതിൽ പുരളുന്നില്ല (5.7). തത്ത്വമറിയുന്നവൻ — "ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല" — കാണുമ്പോഴും കേൾക്കുമ്പോഴും ശ്വസിക്കുമ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ വർത്തിക്കുന്നു (എന്ന് കരുതുന്നു) (5.8–5.9). ബ്രഹ്മത്തിൽ അർപ്പിച്ച കർമ്മം താമരയിലപോലെ (5.10); യോഗി ആത്മശുദ്ധിക്കായി (5.11); യുക്തൻ നൈഷ്ഠികമായ ശാന്തി നേടുന്നു, അയുക്തൻ കാമനയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു (5.12). മനസ്സുകൊണ്ട് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ദേഹി ഒൻപത് വാതിലുകളുള്ള നഗരത്തിൽ സുഖമായി വസിക്കുന്നു (5.13).

കർതൃത്വവും അജ്ഞാനവും (5.14–5.17). പ്രഭു കർതൃത്വത്തെയോ കർമ്മത്തെയോ കർമ്മഫലസംയോഗത്തെയോ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല — സ്വഭാവമാണ് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത് (5.14); വിഭു ആരുടെയും പാപമോ പുണ്യമോ എടുക്കുന്നില്ല; ജ്ഞാനം അജ്ഞാനത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു (5.15); ആരുടെ അജ്ഞാനം നീങ്ങിയോ, അവരുടെ ജ്ഞാനം സൂര്യനെപ്പോലെ പരമത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു (5.16); തദ്ബുദ്ധി, തദാത്മാ, തന്നിഷ്ഠ, തത്പരായണൻ — അപുനരാവൃത്തി (5.17).

സമദർശനം (5.18–5.20). വിദ്യയും വിനയവുമുള്ള ബ്രാഹ്മണനിലും പശുവിലും ആനയിലും നായയിലും ശ്വപാകനിലും പണ്ഡിതന്മാർ സമമായി കാണുന്നു (5.18); ആരുടെ മനസ്സ് സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവർ ഇവിടെത്തന്നെ സംസാരത്തെ ജയിച്ചു — ബ്രഹ്മം നിർദ്ദോഷവും സമവുമാണ് (5.19); പ്രിയത്തിലും അപ്രിയത്തിലും സ്ഥിരനായ ബ്രഹ്മവിത്ത് (5.20).

ഉള്ളിലെ സുഖം (5.21–5.26). ബാഹ്യസ്പർശങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ ഉള്ളിൽ അക്ഷയസുഖം നേടുന്നു (5.21); സ്പർശജന്യമായ ഭോഗങ്ങൾ ദുഃഖയോനികൾ, ആദിയും അന്തവുമുള്ളവ (5.22); മരണം വരെ കാമക്രോധങ്ങളുടെ വേഗം സഹിക്കുന്നവൻ യുക്തനും സുഖിയുമാണ് (5.23); അന്തഃസുഖം, അന്തരാരാമം, അന്തർജ്യോതി — ബ്രഹ്മനിർവാണം (5.24); സർവഭൂതഹിതത്തിൽ രമിക്കുന്ന ഋഷിമാർ (5.25); കാമക്രോധമുക്തരായ യതികൾക്ക് ബ്രഹ്മനിർവാണം ചുറ്റും (5.26).

ധ്യാനത്തിന്റെ സൂത്രവും സമാപനവും (5.27–5.29). വിഷയങ്ങൾ പുറത്ത്, ദൃഷ്ടി പുരികങ്ങൾക്കിടയിൽ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ സമം — ഇച്ഛ-ഭയ-ക്രോധങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തനായ മുനി സദാ മുക്തൻ (5.27–5.28). എന്നെ യജ്ഞതപസ്സുകളുടെ ഭോക്താവും എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനും എല്ലാ ജീവികളുടെയും സുഹൃത്തുമായി അറിഞ്ഞ് ശാന്തി (5.29).