ഭഗവദ്ഗീത · Karma Sannyasa Yogaഅദ്ധ്യായം 5, ശ്ലോകം 29 (5.29)

മൂന്ന് വിശേഷണങ്ങൾ:

1. ഭോക്താവ് — എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും തപസ്സുകളും അവിടുത്തെ അടുത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത് (9.24 ahaṃ hi sarva-yajñānāṃ bhoktā).
2. സർവലോകമഹേശ്വരൻ — എല്ലാവരുടെയും സ്വാമി.
3. സുഹൃത്ത് — എല്ലാവരുടെയും നിസ്വാർത്ഥനായ മിത്രം. മൂന്നാമത്തെ വിശേഷണം ആദ്യത്തെ രണ്ടിന്റെയും ശക്തിയെ സ്നേഹമായി മാറ്റുന്നു.

ശങ്കരാചാര്യർ. Evaṃ samāhita-cittena kiṃ vijñeyam — സമാഹിതമായ ചിത്തം കൊണ്ട് എന്താണ് അറിയേണ്ടത്? ഉത്തരം: bhoktāraṃ yajña-tapasāṃ … kartṛ-rūpeṇa devatā-rūpeṇa ca — യജ്ഞതപസ്സുകളുടെ ഭോക്താവ്, കർത്തൃരൂപത്തിലും ദേവതാരൂപത്തിലും; suhṛdaṃ sarva-bhūtānāṃ … pratyupakāra-nirapekṣatayā upakāriṇam — പ്രത്യുപകാരം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവൻ; sarva-bhūtānāṃ hṛdayeśayaṃ sarva-karma-phalādhyakṣaṃ sarva-pratyaya-sākṣiṇaṃ māṃ nārāyaṇaṃ jñātvā — എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും എല്ലാ കർമ്മഫലങ്ങളുടെയും അധ്യക്ഷനും എല്ലാ അനുഭവങ്ങളുടെയും സാക്ഷിയുമായ നാരായണനായ എന്നെ അറിഞ്ഞ് — śāntiṃ sarva-saṃsāroparatim — സർവസംസാരനിവൃത്തിയാകുന്ന ശാന്തി നേടുന്നു.

ആചാര്യ രാമാനുജൻ — കർമ്മയോഗം സുഖമായി. Karma-yoga-karaṇa eva sukham ṛcchati — കർമ്മയോഗം ചെയ്യുന്നതിൽത്തന്നെ സുഖം നേടുന്നു. Sarva-loka-maheśvaraṃ sarveṣāṃ lokeśvarāṇām api īśvaram — ലോകേശ്വരന്മാരുടെയും ഈശ്വരൻ — taṃ īśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaram (ശ്വേതാശ്വതര ഉപ. 6.7). പ്രധാന യുക്തി: māṃ … sarva-suhṛdaṃ jñātvā mad-ārādhana-rūpaḥ karma-yoga iti sukhena tatra pravartate — എന്നെ എല്ലാവരുടെയും സുഹൃത്തായി അറിഞ്ഞ്, "കർമ്മയോഗം എന്റെ ആരാധനയാണ്" — എന്ന ഭാവത്തോടെ സുഖമായി അതിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; കാരണം suhṛdām ārādhanāya sarve pravartante — സുഹൃത്തിന്റെ പ്രീതിക്കായി എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുമല്ലോ.

വ്യത്യാസം: ശങ്കരൻ — ധ്യാനത്തിൽ അറിയേണ്ട വിഷയം നാരായണൻ, ഫലം സംസാരനിവൃത്തി; രാമാനുജൻ — ഈശ്വരനെ സുഹൃത്തായി അറിയുന്നത് കർമ്മയോഗത്തെ എളുപ്പവും ആനന്ദകരവും ആക്കുന്നു (5.28-ന്റെ അവസാനത്തിൽ രാമാനുജൻ ഇതുതന്നെ പറഞ്ഞിരുന്നു: കർമ്മയോഗത്തിന്റെ suśakatā).